Ақ үйдің баспасөз хатшысы Кэролайн Левитт 7 январьда АҚШ президенті Дональд Трамп әкімшілігі Гренландияға бақылауды күшейту (немесе жалпы өз ықпалына алу) бойынша түрлі нұсқаларды талқылап жатқанын айтты. Оның айтуынша, бұл мәселе "АҚШ ұлттық қауіпсіздігі үшін басым" және Арктикадағы қарсыластарды ауыздықтау тұрғысынан маңызды. Ең көп талқыланған жайт - нұсқалардың ішінде әскери күш қолдану да "ерекшеленбеген."
Reuters мәліметінше, Ақ үй "диапазон" кеңдігін жасырмайды: Трамп пен оның кеңесшілері арасында Гренландияны сатып алу немесе аумақпен "еркін ассоциацияға" ұқсас форматта келісім жасау да талқылануда. Мұндай келісім Гренландияны ресми түрде АҚШ-қа қоспайды, бірақ Вашингтонға стратегиялық қатысуды күшейтуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, мұндай пікірталастар аясында Гренландия тарапы мен Еуропа басшыларының ұстанымы қатаң: арал "сатылмайды" деген сигналдар бұрын да айтылған, ал қазір бірқатар елдер Гренландияның "өз халқына" тиесілі екенін ашық айтуда. Сарапшылар, егер күш қолдану сценарийі орын алса, бұл НАТО ішінде үлкен сілкініске және одақ үшін ауыр дағдарысқа айналатынын атап өтті.
Британдық The Times дәл осы жағдайды - нақты бекітілген "жоспардан" гөрі Арктикаға геосаяси қызығушылықтың артып келе жатқанын көрсететін спекулятивті сценарийлер ретінде түсіндіреді. Ең қатал нұсқа - басқыншылық: АҚШ әскери тұрғыдан мұндай операцияны жасай алады, бірақ қашықтық, қатал климат, логистика және ең бастысы, одақтас аумақпен байланысты саяси салдарлар бұл жолды өте қауіпті етеді.
Екінші, салыстырмалы түрде "жұмсақ" сценарий - экономикалық қысым мен инвестиция арқылы мәжбүрлеу. Гренландия экономикасында Дания субсидиялары маңызды рөл атқарады, сондықтан Вашингтонның ірі инвестициялары кейбір орталар үшін тартымды болып көрінуі мүмкін. Алайда Копенгаген бұл тақырыптағы кез келген "әсер ету" әрекеттеріне өте сезімтал қарайды.
Тағы бір ықтимал нұсқа - "еркін ассоциацияға" ұқсас формат: ресми егемендік сақталады, бірақ АҚШ-тың әскери-стратегиялық қатысуын кеңейтуге жол ашылуы мүмкін. Reuters бұл нұсқа ішкі талқылауларда айтылып жатқанын жазды.
Ең шынайы көрінетін жол - статус-квоны бұзбай, базаларды, инвестицияларды және стратегиялық ынтымақтастықты біртіндеп нығайту. Яғни "ресми карта" өзгермейді, бірақ әсер ету аймақтары кеңейеді. Арктикада мұндай ойындар қарапайым: кім инфрақұрылымға ақша салып, қауіпсіздікті "өтесе," сол жақтың сөзі ауыр естіледі.
Гренландия неге соншалықты талқылаудың ортасында? Reuters және басқа да дереккөздер атап өткендей, арал Арктикада стратегиялық орналасуға ие, АҚШ-тың ол жерде әскери қатысуы қазірдің өзінде бар, сондай-ақ жоғары технологиялар мен қорғаныс өнеркәсібі үшін маңызды болуы мүмкін минералдық қорлар туралы да көп айтылады. Мұздықтардың еруімен ресурстар мен теңіз жолдары мәселесі одан әрі "қызады" - геосаясатта да, шынайы мағынада да.
Қорытынды қарапайым: Вашингтон "нұсқалар" дегенде бір ғана жолды емес, қысымнан келісімге дейін кең спектрді меңзеп отыр. Бірақ әрбір қатаң мәлімдеме Арктикадағы ойынды жылдамдатады - және бұл ойында ертең кімнің қолы мықты болатыны, бүгінгі дипломатияның қаншалықты ұтымды жүргізілетініне байланысты.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
