АҚШ президенті Дональд Трамптың Давостағы бір сағаттан астам уақытқа созылған сөзі әлем жұртшылығында үлкен резонанс тудырды. Ол өз сөзінде Гренландия мәселесін "кіші өтініш" ретінде тілге тиек етіп, НАТО-ға қосылған үлес, Қытайдағы жел энергетикасы, Еуропаның энергетикалық саясаты және АҚШ-қа тартылған инвестициялар туралы өткір және даңғаза пікір білдірді. Алайда BBC-дің арнайы фактчекинг қызметі - BBC Verify бұл мәлімдемелерді мұқият талдап, бірқатар шағымдардың шындыққа жанаспайтынын анықтады.
Трамптың айтуынша, АҚШ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гренландияны Данияға "қайтарған." Бірақ тарихи деректерге сүйенсек, Гренландия ешқашан Америка аумағы болмаған. 1933 жылы халықаралық сот бұл аралдың Данияға тиесілі екенін растады. 1941 жылы АҚШ пен Дания арасында қол қойылған келісім аралды нацистерден қорғауды ғана көздеді, ал егемендік мәселесі ешқашан талқыланбады.
НАТО тақырыбында да Трамптың сөздерін сарапшылар жоққа шығарды. Ол Америка Құрама Штаттары альянстың қорғаныс шығындарының 100%-ға жуығын өтеп жатқанын айтты. Іс жүзінде АҚШ-тың үлесі соңғы жылдары шамамен 60-70 пайызды құрап отыр. НАТО мүшелері жалпы ішкі өнімнің 2 пайызын қорғанысқа жұмсау міндеттемесін енді ғана толық орындай бастады, ал 5 пайыздық көрсеткіш әзірге тек ұзақ мерзімді мақсат ретінде қалып отыр.
Сондай-ақ Трамп "АҚШ НАТО-дан ешқашан ештеңе алған жоқ" деген пікірді алға тартты. Ал BBC Verify 2001 жылғы 11 сентябрь оқиғасынан кейін НАТО-ның 5-бабы дәл АҚШ мүддесі үшін іске қосылғанын еске салды. Ауғанстандағы әскери операцияларда көптеген одақтас елдер, соның ішінде Дания да айтарлықтай құрбан болды.
Қытайға қатысты сын да негізсіз болды. Трамп бұл елде жел электр станциялары жоқ екенін айтса, шын мәнінде Қытай әлемдегі ең ірі жел энергиясын өндіруші болып табылады. Тек 2024 жылдың өзінде Қытай АҚШ-тан екі есе көп жел энергиясын өндірді.
Ұлыбританияға қатысты айтылған "мұнай табысының 92 пайызы мемлекет тарапынан алынады" деген мәлімдеме де қате болып шықты. Нақты салық жүктемесі жоғары болғанымен, ол табыстан емес, табыстан алынады және 78% құрайды.
Ең үлкен пікірталас АҚШ экономикасына тартылған инвестициялар туралы сандар төңірегінде болды. Трамп 18 триллион доллар инвестиция салынғанын айтты, бірақ Ақ үйдің ресми мәліметінде бұл көрсеткіш 9,6 триллион доллар деп көрсетілген. Сарапшылар бұл сандарға әлі орындалатыны белгісіз болған уәделер де қосылғанын айтады.
Қорыта айтқанда, Трамптың сөзі саяси тұрғыдан шулы болғанымен, фактілер тұрғысынан маңызды сұрақтар тудырды. BBC Verify талдауы жаһандық мәселелерде даңғаза мәлімдемелер емес, нақты сандар мен тексерілген мәліметтер шешуші мәнге ие екенін тағы бір рет көрсетті.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
