Халықаралық энергетика агенттігінің (ХЭА) есебіне сәйкес, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Ресейден Өзбекстанға газ жеткізу көлемі күрт өсіп, 30%-ға артты. Экспорт Қазақстан аумағы арқылы өтетін «Орта Азия – Орталық» құбырлар жүйесімен жүзеге асқан, ал жалпы көлемі 7 млрд текше метрден асты. Бұл туралы podrobno.uz хабарлайды хабар береді.
Есепте бұл көрсеткіш Ташкенттің ішкі тапшылық жағдайында энергия көздерін әртараптандыруға бағытталған саясатымен түсіндіріледі. Салыстыру үшін: 2024 жылы жеткізілім өсімі небәрі 5% болған, алайда соңғы жылдардағы күрт суық маусымдар және өнеркәсіптің жандануына байланысты импортты бірнеше есе кеңейту қажет болды.
Үдеріс Еуразияда газ өндірудің жалпы төмендеуі аясында жүріп жатыр. Түрікменстан өндірісті 80 млрд текше метрге дейін жеткізіп, Қазақстан қосымша 10% өсім тіркегенімен, Өзбекстанда сала елеулі қысымда қалды: 2025 жылдың алғашқы 11 айында өндіру 4,5%-ға (шамамен 2 млрд текше метрге) азайды. ХЭА мұны кен орындарының табиғи сарқылуы және ескі ұңғымалардың жұмыс көрсеткіштерінің нашарлауымен байланыстырады.
Ресей үшін Орталық Азияға бағытталатын көлемдерді арттыру маңызды өтем тетігіне айналды. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Украина арқылы транзит тоқтағаннан кейін, Ресейдің құбыр газы экспорты Еуропалық одаққа 45%-ға құлдырады. Осындай жағдайда «Шығысқа бұрылыс» күшейді: «Сібір күші» арқылы Қытайға жеткізілім 25% өсіп, 39 млрд текше метрге жетті, ал Өзбекстан бағыты өсім бойынша екінші ірі бағыт ретінде аталады.
ХЭА дерегінше, 2025 жылдың басындағы жылы қыс және СТГ зауыттарына қатысты санкциялық қысым аясында Ресейде газ өндіру 3%-ға қысқарғанына қарамастан, Ташкент әлі де басым әріптес болып отыр. Ресей газы іс жүзінде Орталық Азиядан Қытайға бағытталған экспорт 2025 жылы 5%-ға азайғаннан кейін пайда болған олқылықты жабуға қызмет етуде.
ХЭА болжамдарында жақын перспектива салыстырмалы түрде оң бағаланады: 2026 жылы өңірде газ өндіру шамамен 3%-ға өседі деп күтіледі, алайда бәрібір дағдарысқа дейінгі 2021 жылғы деңгейден 10% төмен болып қалады. Өсімнің негізгі бөлігі Ресейде ішкі сұраныстың қалпына келуі және қолда бар транзиттік қуаттарды пайдаланудың жалғасуы есебінен қамтамасыз етілетіні айтылады.
Өзбекстан үшін 2026 жыл ірі тұтынушы және транзиттік жүйе рөліне бейімделу кезеңі болуы мүмкін. 7 млрд текше метрден асатын импорт енді тек қысқы «төтенше шешім» емес, тұрақты экономикалық шындыққа айналуда. Сондықтан инфрақұрылымды, әсіресе «Орта Азия – Орталық» жүйесін жаңғырту тұрақты тасымалдауды қамтамасыз ету және өсіп келе жатқан өнеркәсіп пен халық сұранысы жағдайында маңызды міндет ретінде көрсетіледі.
Сондай-ақ 2025 жылдың қорытындысында Өзбекстан Қытайға 773 млн долларлық табиғи газ экспорттағаны еске салынады. Премьер-министрдің орынбасары Жамшид Ходжаев жуырда Энергетика министрлігін 2025 жылдың күзінен бері газ тапшылығы салдарынан 33 заманауи зауыттың тоқтап тұрғаны үшін сынға алған. Жергілікті қаптама жеткізіліміндегі мәселелер салдарынан экспорттаушылар салықтық жеңілдіктерден айырылып, ескі үлгідегі қораптарды қолдануға қайта оралуға мәжбүр болғаны хабарланды.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
