Фото: Reuters / Тегерандағы Революция алаңында адамдар жиналып, Әли Хаменеиді еске алуда. 2026 жылғы 1 март
Иранда саяси тарихтың ең қиын және шешуші кезеңдерінің бірі басталды. Жексенбі күні Иранның мемлекеттік ақпарат құралдары жоғары басшы аятолла Али Хаминаидің қайтыс болғаннан кейін елде билікті уақытша басқару үшін арнайы өтпелі кеңес құрылатынын хабарлады. Бұл хабар тек Иранның ішінде ғана емес, бүкіл Таяу Шығыста жаңа саяси кезеңнің басталғанын білдіреді.
Иран Конституциясында белгіленген тәртіпке сәйкес, жоғары басшы лауазымы босаған кезде мемлекеттік басқару өкілеттіктері уақытша арнайы кеңестің қолына өтеді. Associated Press мәліметінше, бұл құрылым Иранның қазіргі президенті Масуд Пизишкиян, сот билігінің басшысы Ғуломхусейн Мухсини Эджеи және Фиқһ кеңесінің өкілінен тұрады. Дәл осы кеңес жаңа жоғары басшы сайланғанға дейін басшылықтың негізгі міндеттерін өз мойнына алады.
Бұл процесс жай ғана техникалық өткел емес. Өйткені Иранда жоғарғы басшы мемлекеттік жүйенің ең биік нүктесі саналады. Ол әскери құрылымдарға, қауіпсіздік органдарына, сот билігіне және негізгі стратегиялық шешімдерге шешуші әсер етеді. Сондықтан бүгін құрылып жатқан кеңес елдегі биліктегі олқылықтың орнын толтыратын ең маңызды уақытша механизмге айналуда.
Енді назар Ирандағы 88 мүшеден тұратын "Сарапшылар жиналысына" аударылды. Заңнамаға сәйкес, дәл осы алқа жаңа жоғары басшыны мүмкіндігінше тезірек таңдауы керек. Бұл орган толығымен шииттік дінбасылардан тұрады, олар сайлау арқылы қалыптасады. Дегенмен, үміткерлер алдымен Фиқһ кеңесімен бекітіледі. Сондықтан алдағы күндері Иранда аза тұту ғана емес, қатаң саяси тартыс пен ірі таңдау процесі басталады деп күтілуде.
Иран президенті Масуд Пизишкиян әкімшілігі Хаминаидің өліміне өте қатаң жауап берді. Ресми мәлімдемеде бұл оқиға "үлкен қылмыс" деп бағаланып, жауаптың сөзсіз екені айтылды. Сонымен қатар, Associated Press және басқа да ақпарат көздері елде 40 күндік аза тұту жарияланғанын, оған қосымша бір апталық жалпыұлттық демалыс енгізілгенін хабарлады.
Тегерандағы көңіл-күй де жағдайдың қаншалықты күрделі екенін көрсетеді. Reuters және басқа да халықаралық дереккөздер таратқан кадрларда адамдар Революция алаңының айналасында жиналып, соңғы оқиғаларға реакция білдірген. Бұл Иранның ішіндегі саяси және рухани ахуалдың да өте шиеленіскен екенін білдіреді.
Сонымен қатар Иранның жоғары әскери элитасындағы шығындар туралы ақпарат та артып келеді. AP мәліметінше, Иран армиясы бас штабының басшысы Абдулрахим Мусави мен қорғаныс министрі Азиз Насерзоданың қаза тапқаны айтылған. Reuters Мұхаммед Пакпур мен Әли Шамхани сияқты жоғары лауазымды тұлғалар да нысанаға алынғанын жазды. Кейбір есімдер ресми түрде расталған, ал кейбіреулері туралы ақпарат әлі анықталуда.
Қысқасы, Иран қазір қарапайым саяси өзгеріс емес, бүкіл жүйенің тағдырын шешетін өте нәзік өтпелі кезеңге аяқ басты. Бір жақта - аза тұту, екінші жақта - жауап беру уәдесі, үшінші жақта - жаңа жоғарғы басшыны таңдау сияқты тарихи шешім. Жақын сағаттар мен күндер Иранның ғана емес, бүкіл аймақтың болашағын анықтауы мүмкін.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
