Америка мен Израиль Иранды бомбалауды жалғастыруда. Соғыстың алғашқы күнінде-ақ Иран басшысының өлтірілгені туралы хабарлар шыққаннан кейін көпшілік "бәрі бітті" деп сезінді. Бірақ шындық басқаша болып шықты: Иран әлі де қарсылық көрсетіп жатыр, көшеде "үкіметті құлату" ауқымындағы жаппай қозғалыстар байқалмады, Тегеран да үш күнде құлаған жоқ.
Осы жерде табиғи сұрақ туындайды: арғы жақта екі одақтас - Америка мен Израиль - иық тіресе соғысып жатыр. Иранның одақтастары қайда? Ресей Украинаға қарсы соғысты бастаған кезде Иран орыстарға қару-жарақ жеткізіп, іс жүзінде әскери серіктеске айналды. Енді неге Мәскеу сол "серіктеске" қол созбайды?
"Біз әлемді құтқарамыз" деген риторика
Бұл сұраққа көшпес бұрын, соғысты "бастағандардың" бірі - Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхудың мәлімдемесі назар аудартады. Оның айтуынша, ол және Трамп бүкіл әлемді "құтқарып" жатқан көрінеді. Қаптама өте таныс: киносценарийдегі суперкейіпкерлер сияқты.
Нетаньяху "Иран ядролық қаруға ие болса, адамзатқа қауіп төндірер еді" деген мағынада айтып, Трампты "әлемдік көшбасшы" деп те атаған. Бұл тіркестер, шынын айтқанда, шынайы саясаттан гөрі, параллель әлемдегі патетикаға ұқсайды: әлемдегі әрбір қанды қақтығысты "құтқару миссиясы" деп сату оңай, бірақ салдарын кім көтереді - сұрақ.
Иран Ресейге қалай көмектесті?
2022 жылдың ақпанында Ресей Украинаға басып кіргенде "тез бітеді" деген сценарий жұмыс істемеді. Соғыс созылды, қарқындылық артты, қару-жарақ мәселесі ауыр нүктеге айналды. Дәл осы кезде Ресейге іс жүзінде көмекке келген мемлекеттердің бірі Иран болды: ақшаға болса да қару-жарақ жеткізе бастады.
Қазір де ресейліктер Украинаға ирандық Shahed дрондарымен шабуыл жасайды, Ресейде бұл дрондарды өндіру инфрақұрылымы ұйымдастырылғаны туралы көп айтылды. Уақыт өте келе Иран Ресейге баллистикалық зымырандар бергені туралы ақпарат тарады. Соғыс жағдайында бір мемлекет екіншісіне қару-жарақ сатса да - бұл көмек. Өйткені "ақша болса, бәрі табылады" деген сөз қару-жарақ нарығында әрдайым жұмыс істей бермейді.
Енді кезек Иранға келгенде Мәскеу неге үнсіз?
Уақыт жылжып, енді Иранның өзі көмекке мұқтаж болып қалды. Тек бұл жолы жағдай қиындау: Ресей ол кезде қаруды шабуыл үшін іздеген, ал Иранға қазір ол бірінші кезекте қорғаныс үшін қажет. Өйткені қарсы жақта әлемдегі ең күшті мемлекет пен оның негізгі одақтасы тұр. Күштер абсолютті тең емес.
Бірақ бұл жағдайда да Ресейден айтарлықтай көмек көрінбейді: қару-жарақ та, үлкен дипломатиялық қорғаныс та, әлемдік аренада маңызды бастама да жоқ. Көрініп тұрғаны - телефон арқылы көңіл айту, бітті. Холдинг. Және ол да "камераға шығып, позиция" емес, қарапайым қарым-қатынас ретінде қалып отыр.
Бұдан да қызығы: кейбір сұхбаттарда Путин Иранның кейбір әрекеттерін сынап та үлгеріп жатқаны айтылуда. Яғни "одақтас" деген мәртебе бар, бірақ әскери-ұлы саяси қолдау байқалмайды.
Неліктен бұлай болып жатыр деген ықтималдықтар
Мұнда бірнеше логикалық нұсқалар шығады.
Бірінші нұсқа: Ресейдің өзі қазір ресурстарға мұқтаж. Украинадағы соғыс елді шаршатты, санкциялар экономикаға қысым жасады, экспорттық логистика қиындады, қымбаттап жатыр. Оның үстіне, майдандағы шындық - Ресей өзінің басым мақсаттарына оңайлықпен қол жеткізе алмай отыр. Мұндай жағдайда басқа майданға "ірі көмек" тастау - қиын шешім.
Екінші нұсқа: Мәскеу АҚШ-қа қатаң жауап бермей, Украинадағы соғысын "ақтау" үшін фон жасағысы келуі мүмкін. Яғни "көрдіңіз бе, ересектер де күш қолданып жатыр" деген мазмұндағы қорғаныс позициясы. Бұл саяси технология тұрғысынан жұмыс істеуі мүмкін, бірақ одақтастың көзқарасы бойынша бұл өте суық көрінеді.
Үшінші нұсқа: Ресей аймақтағы тепе-теңдікті толығымен жоғалтудан қорқады. Яғни Иранға ашық көмек - АҚШ пен Израильмен одан да шиеленісті қақтығысқа әкелуі мүмкін. Бірақ бұл "қорқынышты" одақтастың ауыр күнінде бәрі көреді - және есте сақтайды.
Ең ауыры - бедел мәселесі
Қалай болғанда да, Иранға шабуылға үнсіз қарау Ресей сияқты үлкен мемлекеттің беделіне нұқсан келтіреді. Өйткені одақтастық дегенде мемлекеттер жай ғана сауда немесе мәлімдеме емес, кем дегенде қауіп төнген кезде саяси және практикалық қолдау күтеді.
Ядролық қаруы бар, жаһандық ықпалға үміткер елмен ынтымақтастық қауіпсіздіктің "кепілі" болмаса, басқалар мұндай одақтан не күте алады? Бүгінгі үнсіздік ертең күдікке айналады. Ал күдік одақтарды бұзады.
Juwmaq
Иран әлі де алаңда. Соғыстың тез аяқталатыны туралы болжамдар әзірге ақталмай жатыр. Америка мен Израиль бір жақта берік біріккен. Иранның "кімдермен" деген сұрағы күннен-күнге қиындап барады. Ал Ресейдің үнсіздігі ертең Тегеранда қойылған ең қатал сұрақ болуы мүмкін: "Біз сізге қажет кезде тұрдық, неге сіз сол кезде көрінбедіңіз?"
Дереккөз: Kun.uz
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
