Buyuk Britaniyaning nufuzli Manchester universiteti mutaxassislari ko‘p yillardan buyon jamiyatda ildiz otgan qarashlarni chippakka chiqaruvchi xulosalarni e’lon qildi. Olimlar tomonidan o‘tkazilgan keng ko‘lamli ilmiy tadqiqot natijalariga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlarda vaqt o‘tkazish yoki videoo‘yinlarga mukkasidan ketish o‘smirlarda ruhiy tushkunlik va xavotir hissini keltirib chiqarmaydi. 25 ming nafardan ziyod maktab o‘quvchisini qamrab olgan bu izlanish sohadagi eng yirik tadqiqotlardan biriga aylandi.
Longityud usuli: Uch yillik sinchkov kuzatuv natijalari
Tadqiqotchilar 12 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlarning hayot tarzini ketma-ket uch yil davomida «longityud» usuli orqali o‘rganishdi. Bu metod turli bolalarni bir-biri bilan taqqoslamasdan, aynan bir o‘smirning shaxsiy rivojlanishi va ruhiy holatidagi o‘zgarishlarni vaqt davomida tahlil qilish imkonini berdi.
Ma’lum bo‘lishicha, o‘smirning ijtimoiy tarmoqlarda odatdagidan ko‘proq vaqt sarflay boshlashi uning ruhiy salomatligi yomonlashishiga olib kelmagan. Qat’iy tahlillar shuni ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalar va depressiya o‘rtasida hech qanday to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liqlik mavjud emas.
Faol va passiv foydalanish: Farqi yo‘qligi isbotlandi
Shu paytgacha keng tarqalgan nazariyaga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlarda faol muloqot qilish (surat joylash, chatlashish) shunchaki «lenta»ni ko‘zdan kechirishdan ko‘ra foydaliroq deb hisoblanardi. Biroq manchesterlik olimlar bu fikrni ham rad etishdi:
- Xulosa: Tarmoqdan qanday usulda foydalanishdan qat’i nazar, uzoq muddatli ruhiy muammolar yuzaga kelmaydi.
- Gender farqi: Qiz bolalarda videoo‘yinlar va ijtimoiy tarmoqlar bo‘sh vaqt uchun bir-biriga raqobatchi sifatida namoyon bo‘ladi — biriga ko‘p vaqt ajratilsa, ikkinchisi o‘z-o‘zidan kamayadi.
Nima uchun smartfonni taqiqlash foyda bermaydi?
Olimlarning ta’kidlashicha, agar o‘g‘il bolalarda ruhiy holat yomonlashsa, ularda videoo‘yinlarga bo‘lgan qiziqish aksincha pasayib ketadi. Ya’ni, texnologiyalar muammoning sababchisi emas, balki ruhiy holatdagi o‘zgarishlar o‘yinlarga bo‘lgan munosabatni belgilaydi.
Garchi yoqimsiz kontent qisqa muddatli salbiy kayfiyat uyg‘otishi mumkin bo‘lsa-da, uzoq muddatli istiqbolda ekran vaqtini cheklash yoki telefonlarni taqiqlash o‘smirning ruhiy salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi haqida hech qanday dalil topilmadi. Demak, muammoni faqat smartfonlardan izlash noto‘g‘ri bo‘lib chiqdi.
Sizningcha, farzandlarning smartfondan foydalanishini cheklashdan ko‘ra, ular bilan jonli muloqotni ko‘paytirish samaraliroqmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
