Tarix takrorlanmoqda, ammo bu galgisi ancha xavfliroq tus olishi mumkin. 1980-yillardagi Eron-Iroq urushi davrida «tankerlar urushi» nomi bilan tanilgan dengiz qarama-qarshiligi bugun yana kun tartibiga qaytdi. O‘shanda 500 dan ortiq kema shikastlangan, yuzlab dengizchilar halok bo‘lgan edi. Zamin.uz Financial Times tahlillariga tayanib, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi yangi inqirozning tafsilotlarini taqdim etadi.
28 fevral kuni AQSH va Isroilning Eronga bergan zarbalaridan so‘ng, Tehron javob harakatini aynan dengiz yo‘llarini to‘sishdan boshladi. Bu shunchaki mahalliy nizo emas, balki jahon iqtisodiyotining «bo‘g‘zidan bo‘g‘ish»ga urinishdir.
Strategik arteriya: Raqamlar gapirganda
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi — dunyodagi eng muhim energetik yo‘lak. U orqali:
- Jahon xom neft savdosining 35 foizi;
- Suyultirilgan tabiiy gazning (STG) qariyb 20 foizi tashiladi.
Hozirgacha kamida sakkizta tanker hujumga uchradi, ikki kishi qurbon bo‘ldi. Bu esa dengiz qatnovining deyarli to‘xtashiga va yoqilg‘i narxining keskin ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi.
AQSH konvoylari: Kuch yetarlimi?
AQSH 1980-yillardagidek savdo kemalarini harbiy kuzatuv (konvoy) ostida olib o‘tishga harakat qilmoqda. Biroq ekspertlar muammoni ko‘rishmoqda:
- Kechikish: Tahlilchi Joshua Tallisning fikricha, AQSH yaqin 10 kun ichida to‘liq himoyani ta’minlay olmaydi.
- Resurs tanqisligi: Esmineslar va qiruvchi samolyotlarning asosiy qismi Eron hududiga zarba berish bilan band.
- Yangi xavf: Suv usti dronlari kemalarning eng zaif nuqtasi — mashina bo‘limiga zarba berib, ularni tez fursatda cho‘ktirmoqda.
Ma’lumot uchun: 28 fevraldan beri AQSH harbiylari Eronning kamida 17 ta kemasini yo‘q qilganini da’vo qilmoqda.
Eronning "yashirin ko‘zirlari"
Tehron arsenalida minglab kemaga qarshi raketalar, Rossiya va Shimoliy Koreyadan sotib olingan kichik suvosti kemalari hamda dunyodagi eng katta suvosti minalari zaxirasi mavjud. Hozircha minalar qo‘llanilmagan bo‘lsa-da, ular haqidagi birgina xabar dengiz sug‘urtasi narxini osmonga chiqaradi. (28-fevraldan beri stavkalar allaqachon 4-12 baravarga oshdi).
Ikki tomoni o‘tkir qilich
Bu mojaroda Eron ikki o‘t orasida qolgan:
- Diplomatik bosim: Tankerlarga hujum qilish orqali Tehron Vashingtonni urushni to‘xtatishga majbur qilmoqchi.
- Iqtisodiy o‘z-o‘zini o‘ldirish: Eron o‘z neftini asosan Xitoyga sotadi va bu xomashyo ham aynan shu bo‘g‘oz orqali o‘tadi. Bo‘g‘oz yopilsa, Eronning o‘zi ham daromadsiz qoladi.
«Agar biz neftimizni sota olmasak, demak, hech kim sota olmaydi», degan tamoyil Eron uchun iqtisodiy inqirozni tezlashtirishi mumkin.
Vaziyat shuni ko‘rsatmoqdaki, Ho‘rmuz bo‘g‘ozini to‘sish hech kimga foyda keltirmaydi, biroq tomonlar o‘z pozitsiyalarini mustahkamlash uchun ushbu «energiya dastagi»dan oxirigacha foydalanishga tayyor ko‘rinadi.
Sizningcha, jahon hamjamiyati Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi qamalni tez orada bartaraf eta oladimi yoki bizni uzoq yillik «energiya inqirozi» kutmoqdami?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
