Соңғы күндері тақырып қайта қызды: Reuters 2026 жылдың январь айының соңында Тайвань ресмилері Қытай әскери басшылығындағы "ерекше өзгерістерді" бақылап отырғанын, Чжан Юся мен Лю Чжэнли сияқты кейбір жоғары лауазымды әскерилер тәртіп пен заңбұзушылық бойынша тексеріске түскенін хабарлады. Осы фонның өзі "іштен қатты тазалау жүріп жатыр" деген түсінікті күшейтеді.
"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес" пе әлде адалдық емтиханы ма?
Ресми нұсқа әдеттегідей: сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес. Бірақ сарапшылар мұны тек ақша мәселесі емес, жүйедегі адалдық пен бақылауды одан әрі нығайту әрекеті деп те қарастыруда. Өйткені масштаб жай ғана "бір-екі лауазым" деңгейінде емес: NYT талдауы 2023 жылдың басында арнайы бөлімшелер мен қолбасшылықтарды басқарған кемінде ондаған генерал-адмиралдардың өте аз бөлігі қызметте қалғанын айтты.
Бұл неге қорқынышты сигнал?
Мұндай "кадрлар доминосының" екі қыры бар:
1. Бақылау күшейеді, шешімдер бір орталыққа шоғырланады.
Си Цзиньпин армияны жылдам жаңғыртып, "бір қолдан басқарылатын" жүйені қаталырақ ете алады. Бұл, әсіресе, үлкен қауіп төнген жағдайларда (мысалы, Тайвань төңірегінде) шешім қабылдауды жеделдетеді. Бірақ жылдамдық әрқашан сапаны білдірмейді.
2. Бір мезгілде басшылықта бос орын пайда болады.
Егер шын мәнінде Чжан Юся немесе Лю Чжэнли сияқты жоғары фигуралар тексеру аясында әсерін жоғалтып жатса, жүйеде "кім неге жауап береді?" деген сұрақ туындайды. Ал армияда мұндай белгісіздік - ең жаман сценарийлердің бірі: бұйрықтар баяулайды, бастама азаяды, барлығы "қателеспейін" деп сақ болады.
"Жемқорлық" сылтау болып қалмасын...
Ресми нұсқа "сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес" болуы мүмкін. Бірақ мұнда екінші қабат бар: адалдықты тексеру, ықпал ету топтарын бұзу, армияны саяси тұрғыдан да қатаң бақылауға алу. The New York Times талдауында 2023 жылдан бері жоғары эшелондағы өзгерістердің ауқымы үлкен екені айтылғаны да осы түсінікті күшейтеді.
Тайвань факторы: не өзгереді?
Reuters жазғандай, Тайвань билігі "ерекше өзгерістерді" бақылап отырса, бұл екі түрлі түсіндіріледі:
- Бірінші түсініктеме: Бейжің ішкі тазарту арқылы армияны "басшылыққа бағынатын" етіп, ықтимал үлкен операцияларға дайындап жатыр.
- Екінші түсініктеме: Пекинде ішкі тәртіп проблемалары бар, сондықтан үлкен сыртқы тәуекелдерге бару қиынға соғады.
Қайсысы күшті? Қысқа жауап: қазір ешкім 100% айта алмайды. Бірақ бір нәрсе анық - мұндай кезеңде белгісіздік артады. Нақтылық артқан сайын, есептеу қателерінің ықтималдығы да артады.
Ең маңызды сұрақ: бұл әскерге пайда ма, әлде зиян ба?
- Қысқа мерзімде: қорқыныш пен тәртіп артуы мүмкін.
- Орта мерзімде: бастаманың төмендеуі, басшы кадрлардың жетіспеушілігі, "қорғаныш бюрократиясының" (әркім өзін-өзі сақтайтын режим) пайда болу қаупі бар.
- Ұзақ мерзімді перспективада: егер тазалау тек жазалаумен ғана емес, сонымен қатар біліктілік пен басқару сапасын арттырумен қатар жүрсе - күшейеді. Егер басты критерий "адалдық" болып қалса - жүйе байқатпай әлсіреп кетуі де мүмкін.
Juwmaq
Қазіргі көрініс мынадай: ҚХР армиясындағы тазалау "қарапайым дәстүр" емес, үлкен саяси-әскери "қайта баптау" түріне еніп жатыр. Бұл процестің қай бағытта бұрылуы ішкі элитаның тепе-теңдігіне, сыртқы қысымға және Тайвань төңірегіндегі динамикаға байланысты.
Бір нәрсені есте сақтау керек: армиядағы үлкен өзгерістер әдетте сыртқы саясатқа да әсер етеді. Демек, бұл тақырыпта алдағы апталарда да жаңа сигналдар шығу ықтималдығы жоғары.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
