Қазақстанда орыс тілінің қолданылуына қатысты норма жаңа Конституция жобасында басқаша көрсетілген. Республика Конституциялық соты төрағасының орынбасары Бахыт Нұрмұхановтың айтуынша, жобадағы 9-бапта маңызды бір сөз ауыстырылады: бұрынғы "тең" терминінің орнына "қатар" сөзі қолданылады.
Нұрмұханов бұл өзгерісті редакциялық және стилистикалық түзету ретінде түсіндіріп, оның мақсаты "терминологиялық және семантикалық біркелкілікті" қамтамасыз ету екенін атап өтті. Яғни, мәтіндегі мағыналар бір-біріне сәйкес келеді, ал құқықтық түсіндірмелер нақты болуы керек.
Қолданыстағы Конституцияның 7-бабының қазіргі түсіндірмесіне сәйкес, мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі қазақ тілімен "тең" ресми түрде қолданылады делінген. Сонымен қатар, Қазақстанда жалғыз мемлекеттік тіл - қазақ тілі екені де ашық айтылған.
Дәл осы "тең" сөзі жылдар бойы көптеген пікірталастарға себеп болды. Кейбір пікірталастарға сәйкес, бұл тіркес орыс тілін іс жүзінде мемлекеттік тіл деңгейіне жақындатады: тек қарым-қатынас құралы ғана емес, "екінші мемлекеттік тіл" ретінде қабылдануы мүмкін.
Жаңа редакциядағы "қазақ тілімен қатар" деген сөйлем басқа логикалық сызықты көрсетеді: қазақ тілі - жалғыз мемлекеттік тіл, ал орыс тілі онымен бірге қолданылады, бірақ мәртебесі жағынан теңестірілмейді. Демек, орыс тілі заңдық тұрғыдан мемлекеттік тілге тең емес, ұлтаралық қарым-қатынаста функционалдық маңызы бар тіл ретінде тіркеледі.
Мәлім етілгендей, Қазақстанның жаңа Конституциясының жобасы 31 январьда жарияланған. Енді ол қоғамдық талқылаудан өтіп, жалпыхалықтық референдум арқылы бекітілуі керек. Дауыс беру күні әлі белгіленбеген.
Қысқасы, бір сөздің ауысқандай көрінгенімен, бұл өзгеріс тіл саясатындағы бағытты құқықтық тұрғыдан айқындай түседі. Енді негізгі интрига: қоғамдық талқылау қандай рухта өтеді және референдумға дейін қандай ұсыныстар қалыптасады.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
