АҚШ Жоғарғы соты президент Дональд Трамптың кезінде енгізілген импорттық баждардың көп бөлігін заңсыз деп тапты. Қорытынды сот шешімінің материалдарына сүйене отырып таратылды: өйткені әкімшілік Конгрестің тікелей келісімінсіз кең ауқымды тарифтерді енгізу үшін 1977 жылы қабылданған IEEPA - Халықаралық төтенше экономикалық өкілеттіктер туралы заңға сүйенген, ал сот мұны өкілеттіктен шығу деп бағалады.
Сот не деді?
Көптеген судьялардың ұстанымы бойынша, IEEPA президентке заң шығарушы билікті айналып өтіп, әлемнің түкпір-түкпірінен келетін тауарларға жаппай "салық" салу құқығын бермейді. Яғни тариф - бұл сыртқы сауданың жай ғана "батырмасы" емес, Конституция мен заңдар тұрғысынан Конгрестің бақылауында болуы тиіс үлкен шешім.
Қандай баж салығы жойылады?
Шешім негізінен ондаған елдердің импортына бағытталған кең "жаһандық/өзара" және "жауап" тарифтеріне қатысты. Олар сауда тапшылығын азайту, серіктестерге қысымды күшейту сияқты мақсаттармен түсіндірілді. Сондай-ақ, кейбір "ұлттық төтенше жағдай" негізінде енгізілген тарифтер де IEEPA аясында болғандықтан соққыға ұшырады.
Ақша мәселесі не болады?
Ең қызығы - экономикалық салдары. Сарапшылардың есептеуінше, бұрын жиналған 175 миллиард доллардан астам тарифтік түсімдер "талап етілуі мүмкін қаражат" санатына түсіп жатыр. Бұл шешім импорттаушыларға өтемақы/қайтаруды талап ету үшін заңды есікті ашу ықтималдығын арттырады. Бірақ іс жүзіндегі процесс оңай болмайды - жекелеген сот істері, техникалық есептер, тәртіп-ережелер мәселесі бар.
Неліктен бұл шешім маңызды?
Бұл шешім іс жүзінде президенттің жалғыз өзі "шұғыл" заңға сүйене отырып, ауқымды сауда шектеулерін енгізу мүмкіндігін қысқартады. Демек:
- импорттық тауарлар баға саясаты мен жеткізу тізбегіне әсер етуі мүмкін;
- АҚШ сауда саясатында "мен айттым - болды" стилі шектеледі;
- Ақ үй енді баждарды қалпына келтіру үшін басқа заңдар немесе Конгресс арқылы жаңа механизм іздеуге тырысуы мүмкін.
Қысқаша айтқанда, бұл шешім - сауда майданындағы үлкен бетбұрыс. Тарифтер мәселесі енді саясатта да, экономикада да, сот саласында да ұзаққа созылады. "Сауда соғысы" сериалының жаңа маусымы ғана басталды - бірақ енді сценарийді бәрі бірге жазады.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
