АҚШ тарапынан Иранға ұсынылған соғысты тоқтатуға бағытталған 15 тармақтан тұратын кешенді жоспар халықаралық аренада үлкен пікірталасқа себеп болуда. Bloomberg дереккөздеріне сүйене отырып хабарлағандай, бұл құжаттың негізгі бөлігі - 12 тармақ Вашингтон талаптарынан тұрса, қалған 3 тармақ Тегеранға берілген белгілі бір жеңілдіктерден тұрады.
Жоспарға сәйкес, стратегиялық тұрғыдан маңызды саналатын Ормуз бұғазы ашық қалуы және халықаралық кемелер үшін еркін қозғалыс аймағы ретінде сақталуы көзделген. Сонымен қатар, Иранның баллистикалық зымырандары санына және олардың ұшу қашықтығына қатаң шектеулер енгізу ұсынылды. Бұл қарулар тек қорғаныс мақсаттарында қолданылуы керек.
Ең маңызды талаптардың бірі - Иранның ядролық бағдарламасынан толық бас тартуы. Құжатта уран байытуды тоқтату, бар жоғары байытылған қорларды кезең-кезеңімен халықаралық бақылауға беру және Фордоу, Исфахан және Натанз сияқты ірі ядролық нысандарды толығымен жабу және демонтаждау көзделген. Сонымен қатар, Тегеранның толық ашықтықты қамтамасыз етіп, тәуелсіз халықаралық инспекцияларға жол ашуы керектігі айтылды.
Жоспарда бірқатар саяси және әскери талаптар да алға тартылды. Атап айтқанда, Иранның түрлі аймақтық прокси-топтар арқылы қызмет ету тәжірибесінен бас тартуы, оларды қаржыландыру мен қолдап-қуаттауды толығымен тоқтатуы талап етілген. Сондай-ақ Тегеран соғысты ресми түрде аяқтағанын жариялауы керек екені айтылды.
Өз кезегінде, АҚШ тарапы Иранға кейбір жеңілдіктер беруді де ұсынды. Атап айтқанда, санкцияларды алып тастауға, оларды қайта енгізу механизмінен бас тартуға және Бушердегі нысан негізінде азаматтық ядролық энергетиканы дамытуға көмек көрсетуге уәде етілген.
Дегенмен, дереккөздердің айтуынша, Тегеран бұл жоспарды қабылдамаған және одан бас тартқан. Бұл Таяу Шығыстағы күрделі геосаяси жағдайдың одан әрі шиеленісуі мүмкін екенін көрсетеді.
Бақылаушылардың пікірінше, тараптар арасындағы келіспеушіліктер әлі ұзаққа созылуы мүмкін. Сондықтан жақын күндері дипломатиялық келіссөздердің одан әрі жандануы немесе керісінше, қарама-қайшылықтардың күшею ықтималдығы жоғары.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
