Таяу Шығыс аймағында көптеген жылдар бойы жалғасып келе жатқан саяси шиеленіс пен геосаяси қақтығыстар ақыры бейбітшілік пен дипломатия жолымен шешілу алдында тұр. АҚШ Президенті Дональд Трамп ресми Вашингтон мен Тегеран арасындағы жаһандық келісім өте жақын екенін және осы тарихи құжаттың маңызды мәліметтері жақын арада көпшілікке жарияланатынын уәде етті. Ақ үй басшысының айтуынша, болашақ келісім әлемдік сауда үшін стратегиялық маңызы бар Ормуз бұғазын толық ашуды көздейді, бірақ ол әзірге басқа қатаң міндеттемелерді құпия сақтауды жөн көрді.
Сонымен бірге, сенбі күні Иран Ислам Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Исмаил Бакаи мемлекеттік телеарна арқылы сөз сөйлеп, соңғы апта ішінде АҚШ пен Иранның ұстанымдары айтарлықтай жақындағанын растады. Алайда ирандық дипломат бұл жағдай әлі негізгі жаһандық мәселелер бойынша толық келісімге келінгенін білдірмейтінін ескертіп, Америка тарапын халықаралық аренада «қарама-қайшы және асығыс мәлімдемелер» жасады деп айыптады.
Сауд Арабиясы және Әмірліктермен сұхбат: «Бейбітшілік меморандумы» дайын
Дональд Трамп өзінің әлеуметтік желілердегі ресми парақшасында Сауд Арабиясы Корольдігі, Біріккен Араб Әмірліктері, Катар және аймақтағы басқа да бірқатар ықпалды мемлекеттердің басшыларымен «Бейбітшілікке қатысты өзара түсіністік меморандумы» аясында «өте нәтижелі және тиімді диалог» өткізгенін қуана атап өтті.
«Жаһандық бейбітшілік құжаты жалпы мазмұны бойынша толық келісілді. Қазіргі уақытта ол Америка Құрама Штаттары, Иран Ислам Республикасы және тізімде аталған басқа да таяу шығыс мемлекеттері тарапынан түпкілікті ратификациялау процесін күтуде. Қазір келісімнің соңғы ұсақ-түйектері талқылануда және олар жақын арада ресми түрде жарияланады», — деп атап өтті АҚШ Президенті.
Сонымен қатар, Ақ үй басшысы сенбі күні Израиль Премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен де телефон арқылы маңызды сұхбат өткізгенін және бұл келіссөз «өте сындарлы және оң» өткенін қосты. Трамп болашақ келісім Иранның ядролық қаруға ие болуына немесе оны жасап шығаруына толықтай және шартсыз тыйым салатынын тағы бір рет еске салды:
«Мен тек біз (АҚШ және оның одақтастары) қалаған және талап еткен барлық шарттар толық орындалған жағдайда ғана осы келісімге қол қоямын. Біз не ортақ тіл табысып бейбітшілік келісімін жасаймыз, немесе Иран дүниежүзілік тарихта ешбір ел басынан кешірмегендей сұмдық жағдайға тап болады — соққы соншалықты жойқын және қуатты болады».
Иранның «14 тармақты» жоспары және Марко Рубионың шарттары
Иран дипломатиясының өкілі Исмаил Бакаи да осы «өзара түсіністік меморандумы» туралы айта келе, Иран тарапы «14 тармақтан тұратын арнайы құжат түрінде» түпкілікті келісімге қол жеткізуге ниетті екенін білдірді. Бакаидің айтуынша, меморандум үстіндегі техникалық жұмыстар соңғы кезеңге жақындады. Бұл кезеңнен өткеннен кейін, алдағы 30-60 күн ішінде келіссөздердің жаңа және шешуші раундтары басталады және бұл Иранға өз ұлттық мүдделері аясында түпкілікті келісімге қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Бұл процесте АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио мәселеге біршама сақтықпен және саяси оптимизммен қарауда. Үндістанға жасаған ресми сапары кезінде ол «BBC» тілшісімен сұхбатта алдағы бір-екі күн ішінде Таяу Шығыс бойынша үлкен жаңалықтар пайда болуы мүмкін екенін айтты, бірақ жүз пайыздық кепілдік беруден бас тартты.
Мемлекеттік хатшы АҚШ-тың қатаң ұстанымын тағы бір рет қайталады: Иран ядролық қару жасау ойынан бас тартуы, стратегиялық Ормуз бұғазы арқылы халықаралық кемелердің өту жолын ешқандай экономикалық бажсыз және кедергісіз ашып қоюы шарт. Сондай-ақ, Рубио Тегеран өз иелігіндегі жоғары дәрежеде байытылған уран қорларын да толық халықаралық бақылауға тапсыруы тиіс екенін ескертті. Әлем дипломатиясы осы тарихи келісімнің нәтижесін күтуде.
Сіздіңше, Дональд Трамп пен Иран басшылығы арасында қол қойылуы күтілетін осы жаңа бейбітшілік келісімі Таяу Шығыстағы көп жылдық соғыс пен жанжалдарға толықтай нүкте қоя ала ма?
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
