Hisor tog‘ etaklarida, ayniqsa Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarining tog‘li hududlarida bu yil yog‘in odatdagidan sezilarli ko‘p bo‘lyapti. Bir qarashda bu yaxshi xabar: qor va yomg‘ir — suv omborlari, chashmalar, daryolar uchun qo‘shimcha zaxira. Lekin ikkinchi tomoni ham bor: tog‘ qishloqlarining yo‘llari berkilib qolyapti, bahorda esa suv toshqinlari xavfi oshishi mumkin.
Iqlimshunos Erkin Abdulahatovning ta’kidlashicha, 2025 yil dekabr oyidan beri yog‘ingarchilik deyarli uzluksiz davom etgan. Bir necha kun qor yog‘ib, qor hali erimasidan yana yomg‘ir-qor qo‘shilib ketgan. Natijada Hisor va Oloy tog‘ tizmalarida odatdagi mavsumga nisbatan ko‘proq qor zaxirasi jamlangan.
Mutaxassis bu holat tog‘lardagi kuzatuv stansiyalarida ham aniq qayd etilganini aytadi. Masalan, Xo‘jand va Dushanbeni bog‘lovchi Anzob dovonida qariyb 2 metrga yaqin qor yig‘ilgani aytilmoqda. Bu esa yog‘in-sochin ancha ko‘p bo‘lgan 2024 yilga nisbatan ham qariyb ikki barobar yuqori ko‘rsatkich, deyiladi. O‘sha yili ham qish va bahor oylarida yog‘in darajasi baland bo‘lgan edi. Shu sabab bu yil suv zaxiralari bo‘yicha vaziyat ancha barqaror va barakali bo‘lishi mumkin, degan umidlar bor.
Lekin qalin qor hamisha ham “faqat foyda” degani emas. Kuchli yog‘inlar xavfli vaziyatlarni ham keltirib chiqaryapti. Joriy tunda Tojikistondagi M-34 avtomagistralida, Anzob dovoni kirish qismida qor ko‘chkisi yuz bergani haqida xabarlar tarqadi. Oqibatda tunnel ichida avtomobillar va odamlar qolib ketgani aytilmoqda. Bunday holatlar yo‘l qatnovini izdan chiqaradi, xavfsizlikka tahdid qiladi va qutqaruv ishlarini ham qiyinlashtiradi.
O‘zbekistonda ham o‘xshash manzaralar kuzatilyapti. Ijtimoiy tarmoqlarda Navoiy viloyatining Nurota va Xatirchi tumanlaridagi tog‘li qishloqlarni bog‘lovchi yo‘llar yopilib qolgani haqida tasvirlar tarqaldi. Xususan, Chuya va Langar qishloqlariga olib boruvchi yo‘llarda 2–3 metr qalinlikda qor to‘plangani qayd etilyapti. Shuningdek, Qamashi tumanining Qiziltom qishlog‘iga boruvchi 10 kilometrlik yo‘l qariyb ikki oy davomida qor ostida qolib, qishloq tashqi dunyodan uzilib qolgani haqida ma’lumotlar bor.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, ayrim joylarda qor qalinligi 2–3 metrgacha yetgan. Bu holat to‘liq “hech qachon bo‘lmagan” degan darajadagi favqulodda anomaliya bo‘lmasligi mumkin, ammo so‘nggi yillarda bunday ko‘lam deyarli kam uchragani ta’kidlanyapti. Demak, tabiat “odatdagi qish” ssenariysiga emas, keskinroq rejimga o‘tgan.
Iqlimshunoslar fikricha, so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi tobora yaqqol sezilyapti. Bahorning ertaroq kirib kelishi, issiq kunlarning tez boshlanishi qorlarning jadal erishiga olib kelishi mumkin. Agar shu paytda yomg‘ir ham ko‘paysa, soylar va daryolarda suv sathi tez ko‘tarilib, toshqin xavfi ortadi. Qor zaxirasi ko‘p bo‘lgan yillarda “bir kunda ko‘p suv” ssenariysi ayniqsa xavfli: yer namga to‘yinib ulgurmaydi, oqimlar kuchayadi, pastqam hududlarda xatar oshadi.
Shuning uchun bu masala faqat O‘zbekistonning o‘zi bilan cheklanmaydi. Qo‘shni Tojikiston va Qirg‘izistonda ham daryo o‘zanlarini mustahkamlash, qirg‘oqlarni tiklash, xavfli joylarda profilaktika ishlarini oldindan amalga oshirish muhim. Mutaxassislar bu mavsum ayniqsa Favqulodda vaziyatlar vazirligi hamda Suv xo‘jaligi vazirligi uchun mas’uliyat yuqori bo‘ladi, deb hisoblaydi: nazorat, ogohlantirish va tezkor harakat rejasi har qachongidan ham muhim.
Qisqasi, bu yilgi ko‘p qor — bir vaqtning o‘zida ham imkoniyat, ham sinov. Suv zaxirasi ko‘paysa, yozda dalalar, bog‘lar va ichimlik suvi uchun naf bor. Lekin bahorga tayyorgarlik kuchli bo‘lmasa, toshqin va yo‘llar berkilib qolishi kabi muammolar og‘ir oqibat berishi mumkin. Eng to‘g‘ri yo‘l — hozirdanoq ehtiyot choralarini kuchaytirish: xavfli yo‘llarni ochish, daryo o‘zanlarini tekshirish, aholini tezkor ogohlantirish tizimini ishga tushirish. Tabiat katta “signal” berdi — endi uni to‘g‘ri o‘qish qoldi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
