АҚШ президенті Дональд Трамп Иранды ядролық бағдарлама бойынша келіссөздерге асығуға шақырып, "уақыттың аяқталып бара жатқанын" ескертті. Бұл мәлімдеме Парсы шығанағындағы АҚШ әскерінің саны тұрақты түрде артып келе жатқан кезде айтылды.
Ақ үй басшысы әлеуметтік желідегі хабарламасында Иранға қарай "алып армада" жылдам қозғалып жатқанын, ол үлкен күшпен, жігермен және табандылықпен жолға шыққанын атап өтті. Трамптың айтуынша, ол Иранның тезірек келіссөз үстеліне отырып, "әділ және тең құқылы келісім" жасағанын қалайды және бұл келісімнің негізгі шарты ретінде "ядролық қарусыз" форматты ерекше атап өтеді.
Иран болса дәстүрлі ұстанымын сақтап келеді: Тегеран ядролық бағдарламасы тек бейбіт мақсаттарға бағытталғанын айтып, ядролық қару жасау ниетін бірнеше рет жоққа шығарды. Сонымен қатар Иран сыртқы істер министрі Аббас Арокчи дипломатияны әскери қауіптер арқылы жүргізу тиімсіз екенін айтып, егер келіссөздер шынайы және нақты формаға ие болуы керек болса, қауіптерден, артық талаптар мен қисынсыз сұрақтардан бас тарту керек екенін айтты.
Трамптың тағы бір ерекшелігі - ол Парсы шығанағындағы әскери-теңіз күштерінің ауқымын Венесуэлаға жіберілген әскерлермен салыстырды. Ол қазіргі орналасуы Николас Мадуроны қолға түсіргенге дейін Венесуэлаға жіберілген күштерден де көп екенін айтты. АҚШ президенті бұл күштер "өз миссиясын тез арада, қажет болса, күшпен орындауға дайын" деп қосты.
Мәселенің тамыры 2015 жылы қол қойылған Иран ядролық келісіміне барып тіреледі. Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспары (JCPOA) Иран мен P5+1 тобы - АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания, Франция және Германия - арасында Еуропа Одағының делдалдығымен жасалды. Оның мақсаты санкцияларды алып тастау арқылы Иранның ядролық бағдарламасының тек бейбіт сипатын қамтамасыз ету болды.
Алайда 2018 жылы Трамп әкімшілігі АҚШ-ты келісімнен біржақты шығарды және бұл құжат Иранның зымыран бағдарламасы мен аймақтағы ықпалын жеткілікті түрде ескермейтінін айтты. Осыдан кейін Вашингтон Тегеранға қарсы қатаң экономикалық санкцияларды қайта жандандырды. Ресми түрде JCPOA әлі де бар болса да, іс жүзінде ол толық жұмыс істемейді, ал оны қайта жандандыру туралы келіссөздер әртүрлі кезеңдерде әртүрлі нәтижелермен жалғасуда.
Жағдайды одан да сезімтал ететін нүкте - 2025 жылдың жазында АҚШ Әскери-әуе күштері одақтастармен бірге Иранның ядролық бағдарламасының үш негізгі нысаны саналатын Натанз, Фордо және Исфаханға ірі соққылар бергені туралы ақпарат. Жауап ретінде Иранның Катардағы АҚШ әскери базасына баллистикалық зымырандармен соққы бергені айтылды. Кейінірек күш қолдану тоқтатылып, жағдай белгілі бір дәрежеде тұрақталды, бірақ жалпы фон әлі де күрделі болып қалуда.
Бұдан шығатын қорытынды: тараптар бір-бірін қысыммен жылдамдатуға тырысқан сайын, кішкентай қателік үлкен дағдарысқа айналуы мүмкін. Сондықтан соңғы айларда басты сұрақ біреу - дипломатия шынымен жеңе ме, әлде жаңа шиеленістер есігі қайтадан ашыла ма. Ең бастысы, келіссөздер шынайы, ашық және нақты ережелерге сүйене алса, аймақ үшін қауіп азаяды - әйтпесе әрбір мәлімдеме жаңа толқын болып оралуы мүмкін.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
