Таяу Шығыстағы шиеленіс одан сайын қауіпті кезеңге еніп келеді. Иран Ислам революциясы қорғаушылар корпусына жақын дереккөздердің соңғы мәлімдемелерінен кейін Ормуз шығанағы төңірегіндегі алаңдаушылық күрт күшейді. Хабарламаларда бұл стратегиялық су жолы "жабылғаны," ал одан өтуге тырысқан кемелер шабуыл қаупіне ұшырауы мүмкін екені айтылды. Алайда, жағдайдың ең нәзік тұсы - әзірге бұл талап халықаралық теңіз ережелері тұрғысынан ресми түрде бекітілген жабылу мәртебесін алған жоқ.
Reuters агенттігінің хабарлауынша, Иран жағындағы әскери ортаға жақын мәлімдемелерде Ормуз арқылы өтуге тырысқан "кез келген кемеге" қарсы күш қолданылуы мүмкін екені айтылған. Басылым мұны Иранның осы уақытқа дейінгі ең қатал және қатаң ескертулерінің бірі ретінде бағалады. Бұл мәлімдемелер әсіресе аймақтағы соғыс қаупі мен энергиямен қамтамасыз етуге қатысты алаңдаушылықты арттырды.
Дегенмен, Ұлыбританияның Теңіз сауда операциялары орталығы - UKMTO 1 наурызда таратқан ресми ескертуінде маңызды бір нүктені ерекше атап өтті: Ормуз бұғазының жабылғаны туралы мойындалған халықаралық теңіз қауіпсіздігі арналары арқылы ешқандай ресми хабарлама жіберілмеген. UKMTO мәліметінше, ашық дереккөздерде және VHF байланыс толқындарында "транзит шектелгені" туралы хабарламалар жүрсе де, NAVAREA ескертулері немесе IMO мойындаған ақпараттық жүйелер арқылы ресми жабылу жарияланған жоқ.
Сонымен қатар, ҰҚШҰ тағы бір маңызды заңды аспектіге баса назар аударды: Халықаралық теңіз құқығына сәйкес, VHF арқылы айтылған "өткел шектелді" деген үндеулер транзитті ресми түрде тоқтату болып саналмайды. Қарапайым тілмен айтқанда, радиода айтылған қоқан-лоққы немесе шектеу туралы талап әлі заңды күші бар ресми шешімді білдірмейді. Бірақ бұл, әрине, қауіп жоқ дегенді білдірмейді - керісінше, қате түсінік, адасу және әскери қақтығыс ықтималдығы әлдеқайда жоғары екені атап өтілді.
Joint Maritime Information Center да жағдайға байыппен қарап, Ормұз төңірегіндегі аймақтық теңіз қауіптілігі деңгейін "Critical" - яғни аса қауіпті мәртебесіне көтерді. Олар таратқан ақпаратта соңғы күндері коммерциялық кемелерге жасалған шабуылдар, снарядтар, дрондар және навигацияға кедергі келтіретін араласулар салдарынан қазіргі жағдайдың "белсенді жауынгерлік қауіп" жағдайына жақындағаны айтылған. Сонымен қатар, олар да "ресми құқықтық жабылу" әлі жарияланбағанын атап өтті.
АҚШ теңіз әкімшілігі - MARAD да Ормуз бұғазы, Парсы шығанағы және Оман шығанағында әскери іс-қимылдар мен ықтимал жауап соққылар қаупі жоғары екені туралы арнайы ескерту жасады. Бұл ескерту әзірге "белсенді" күйде тұр. Бұл Вашингтонның теңіз қозғалысы, коммерциялық кемелер және аймақтық логистика үшін нақты қауіп бар деп санайтынын білдіреді.
Мамандардың айтуынша, Ормуз бұғазы жай ғана теңіз жолы емес. Ол әлемдік энергетикалық тізбектің ең маңызды нүктелерінің бірі болып табылады, жаһандық мұнай тұтынудың шамамен бестен бір бөлігі осы дәліз арқылы өтеді. Сондай-ақ сұйытылған табиғи газ саудасының үлкен үлесі осы аймаққа байланысты. Демек, ресми түрде жабылмаса да, ондағы әрбір қауіп, әрбір шабуыл немесе белгісіз сигнал мұнай бағасына, теңіз қауіпсіздігіне және әлемдік нарықтарға бірден әсер етуі мүмкін.
Қысқасы, қазіргі көрініс өте нәзік: Иран тарапынан өткір қауіптер айтылуда, ал халықаралық теңіз құрылымдары әлі ресми жабылу жоқ екенін айтуда. Яғни, Ормұз әзірге заңды түрде бұғатталмаған, бірақ іс жүзінде ондағы әрбір әрекет жоғары қауіп, жоғары күдік және жоғары қысыммен өтуде. Мұндай жағдайда әлем назары бір нүктеде - бұл бұғаз арқылы еркін қозғалыс сақтала ма, әлде шиеленіс жаһандық энергетикалық нарыққа одан да ауыр соққы бере ме?
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
