Мұхит түбінде жаңа жер қыртысының пайда болуы алғаш рет тікелей эфирде бақыланды

Халықаралық геофизиктер тобы ғылым тарихында алғаш рет мұхит қыртысының жарылуы мен бұл бос кеңістіктің жаңа магмамен толу үдерісін тікелей тіркей алды. Оңтүстік-Шығыс Үнді жотасында жүргізілген зерттеу нәтижесінде теңіз түбінің 2 метрден астам қашықтыққа жылжығаны анықталды. Бұл құбылыс планетамыздың геологиялық қалыптасу үдерістерін түсінудегі революциялық қадам саналады. Бұл туралы Ixbt.com хабарлайды .

Жаңалық 2024 жылдың ақпанында Австралия мен Антарктида тектоникалық тақталарын бөліп тұрған суасты тау жотасына жасалған экспедиция барысында ашылды. Дәл осындай аймақтарда тақталар бір-бірінен алшақтайды, ал мантиядан көтерілген магма қатып, жаңа мұхит қыртысын түзеді. Бұл механизм теориялық тұрғыдан ондаған жыл бойы белгілі болғанымен, осы уақытқа дейін оны нақты уақыт режимінде бақылау мүмкін болмаған еді.

Технологиялық жетістік және өлшеу нәтижелері

Ғалымдар жотаның 100 километрлік бөлігі бойына арнайы жабдықтар желісін орналастырды. Nature журналында жарияланған мәліметтерге сәйкес, зерттеуде мына құралдар пайдаланылды:

• Суасты дыбыстары мен сейсмикалық толқындарды тіркейтін 5 гидрофон;
• Әр 4 сағат сайын өзара сигнал алмасатын 15 автономды акустикалық маяк;
• Теңіз түбінің тереңдігін өлшейтін жоғары дәлдіктегі датчиктер.

Гидрофондар бірнеше суасты жер сілкінісін тіркегеннен кейін, акустикалық өлшеулер кейбір құрылғылардың орнынан жылжығанын көрсетті. Есептеулер мұхит түбінің жекелеген бөліктері кемінде 2 метрге кеңейгенін растады. Сонымен қатар, тереңдіктің айтарлықтай өзгеруі жарықтың пайда болғанын дәлелдейтін айқын белгіге айналды.

Зерттеу авторларының есептеуінше, бірнеше күн ішінде тақталар арасындағы жарыққа шамамен 160 миллион текше метр лава көтерілген. Мамандардың пікірінше, магма көптеген жыл бойы жиналып тұрған жер астындағы резервуардан шыққан. Резервуар босап қалғаннан кейін мұхит түбінің кейбір бөліктері шөге бастаған, бұл үдерістің ауқымын одан әрі ұлғайтқан.

Күтілгеннен әлдеқайда күшті үдеріс

Францияның Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығының (CNRS) теңіз геофизигі Jean-Yves Royer нәтижелер күтілгеннен әлдеқайда ауқымды болғанын атап өтті. Бастапқыда ғалымдар тік ығысу бірнеше сантиметр болады деп болжаған, алайда іс жүзінде өзгерістер 4,2 метрге дейін жеткен. Бұл мұхит түбіндегі динамиканың біз ойлағаннан әлдеқайда белсенді екенін білдіреді.

Осы құбылыс кезінде Австралия тектоникалық тақтасының қозғалысы нәтижесінде соңғы 30–60 жыл бойы жиналған зор кернеу энергиясы бір сәтте босап шыққан. Мұндай үдерістер үнемі жаңа мұхит түбін қалыптастырғанымен, мұхит ортасындағы жоталардың қолжетімділігі қиын аймақтарда орналасуына байланысты оларды зерттеу өте күрделі болды.

Бұл ғылыми жетістік геологтарға Жер бетінің қалыптасуы мен тектоникалық белсенділікті болжауға жаңа мәліметтер береді. Енді ғалымдар мұхит қыртысының жаңаруы қандай энергиямен және қандай жылдамдықпен жүретінін нақты сандар арқылы дәлелдей алады.