Ispaniyaning Rovira-i-Virgili universiteti olimlari o‘tkazgan yangi tadqiqot zaytun moyining sifati inson salomatligida, ayniqsa miya faoliyatini asrashda kutilganidan ham muhimroq o‘rin tutishi mumkinligini ko‘rsatdi. Mutaxassislar xulosasiga ko‘ra, aynan tozalanmagan, ya’ni rafinatsiya qilinmagan zaytun moyi ichak mikrobiotasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, kognitiv salomatlikni qo‘llab-quvvatlashga yordam berishi mumkin. Olimlar bu yerda gap oddiy zaytun moyi haqida emas, balki biofaol moddalari saqlanib qolgan birinchi tozalov mahsuloti haqida ketayotganini alohida ta’kidlamoqda.
Tadqiqot doirasida ortiqcha vazn yoki semirish muammosiga ega, shuningdek metabolik sindrom kuzatilgan 55–75 yosh oralig‘idagi 656 nafar ishtirokchi o‘rganildi. Olimlar ikki yil mobaynida ularning kundalik ovqatlanish tartibini, jumladan qaysi turdagi zaytun moyini iste’mol qilayotganini, ichak mikrobiotasi tarkibini va fikrlash hamda xotira bilan bog‘liq kognitiv ko‘rsatkichlardagi o‘zgarishlarni kuzatib bordi. Natijada tozalanmagan zaytun moyini muntazam qabul qilgan ishtirokchilarda kognitiv funksiyalar yaxshiroq saqlangani aniqlandi.
Eng qiziq jihat shundaki, bunday ishtirokchilarda ichak bakteriyalari xilma-xilligi ham yuqoriroq bo‘lgan. Bu esa nafaqat ichak, balki umumiy metabolik salomatlik uchun ham muhim belgilardan biri hisoblanadi. Tadqiqot mualliflari aynan ichak mikrobiotasi miya faoliyatiga ta’sir qiluvchi asosiy “ko‘prik”lardan biri bo‘lishi mumkinligini qayd etmoqda. Xususan, ayrim foydali bakteriyalar tozalanmagan zaytun moyi iste’moli bilan bog‘liq holda kognitiv ko‘rsatkichlarni saqlashda vositachi rol o‘ynashi mumkinligi ham ilgari surilgan.
Mutaxassislar moy turlari o‘rtasidagi asosiy farqni uning ishlab chiqarish usuli bilan izohlaydi. Tozalanmagan zaytun moyi mexanik usulda, qattiq kimyoviy yoki sanoat qayta ishlovisiz olinadi. Shu bois unda polifenollar, antioksidantlar va boshqa qimmatli biofaol birikmalar saqlanib qoladi. Rafinatsiya jarayonida esa aynan shu moddalarning katta qismi yo‘qoladi yoki ancha kamayadi. Natijada tashqi ko‘rinishi yoki ta’mi yengilroq bo‘lgan tozalangan moy salomatlik nuqtayi nazaridan bir xil darajada foydali bo‘lmasligi mumkin.
Olimlar aytayotgan eng muhim xulosa shunday: ratsiondagi yog‘ miqdorining o‘zi emas, uning sifati ham hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ayniqsa, yosh o‘tgan sari miya qarishi jarayoni tezlashishi mumkin bo‘lgan bir pallada, qanday yog‘ni tanlash masalasi yanada dolzarb tus oladi. Albatta, bu tadqiqot zaytun moyini “sehrli vosita” deb ko‘rsatmaydi. Biroq u to‘g‘ri ovqatlanishda mayda tuyulgan tanlovlar ham uzoq muddatli salomatlikka jiddiy ta’sir qilishi mumkinligini yana bir bor eslatib turibdi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
