Xalqaro kosmologlar va radioastronomlar guruhi koinot voidlari (Cosmic voids) — galaktikalar deyarli mavjud boʻlmagan ulkan boʻshliqlar ichidagi barion (“oddiy”) moddasi miqdori haqida ilk bor toʻgʻridan-toʻgʻri kuzatuv maʼlumotlarini qoʻlga kiritishdi. Tahlillar shuni koʻrsatdiki, bunday hududlarning markaziy qismlarida barion materiyasi zichligi Koinotdagi oʻrtacha koʻrsatkichdan taxminan 60 foizga pastdir. Galaktikalar va ularning toʻplamlaridan farqli oʻlaroq, voidlar ancha tinch rivojlanadi va bu ularga ilk Koinot sharoitlari haqidagi maʼlumotlarni saqlab qolish imkonini beradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Ushbu murakkab vazifani hal qilish uchun olimlar tezkor radioportlashlar (FRB) — qisqa va oʻta kuchli radioimpulslardan foydalanishdi. Signal galaktikalararo fazodan oʻtayotganda erkin elektronlar bilan oʻzaro taʼsirga kirishadi, bu esa uning yoʻlidagi modda miqdorini aniqlashga yordam beradi. Agar nur yuqori zichlikdagi hududdan oʻtsa, signal kechikishi ortadi, koinot boʻshligʻini kesib oʻtganda esa oʻziga xos defitsit yuzaga keladi.
Tadqiqotda ikkita yirik loyiha maʼlumotlari birlashtirildi: uch mingdan ortiq radioportlashlarni qayd etgan Kanadaning CHIME/FRB radioteleskopi va galaktikalar taqsimotining 3D xaritasini yaratgan SDSS BOSS loyihasi. Ushbu maʼlumotlar jamlanmasi radiosignallarning oʻtishini koinot voidlari geometriyasi bilan bogʻlash imkonini berdi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, oddiy moddaning taqsimlanishi hatto eng siyrak hududlarda ham qorongʻu materiya taqsimotini takrorlaydi.
Olimlar, shuningdek, boʻshliqlardagi elektron komponent haroratini taxminan 1,1 million kelvin deb baholashdi. Bu koinotdagi oddiy moddaning asosiy rezervuarlaridan biri hisoblangan siyrak issiq-qaynoq galaktikalararo muhit mavjudligidan dalolat beradi. Kelajakda CHORD, DSA va SKA kabi yangi avlod radioteleskoplari ishga tushishi bilan astronomlar koinotning eng boʻsh hududlarini qorongʻu energiya va neytrino massasini oʻrganish uchun eng aniq vositaga aylantirishni rejalashtirmoqdalar.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
