Olimlar tasodifan dengiz mahluqidan «zombi» yaratishdi: tana qismlari yillar davomida yashamoqda

Nyu-faundlend Memorial universiteti tadqiqotchilari va katta ilmiy xodim Rachel Sipler dengiz bodringlarining hayratlanarli xususiyatini kashf etishdi: ushbu jonzotlarning tanasidan ajratilgan qismlar nafaqat tirik qolishi, balki bir necha yil davomida oʻsishda davom etishi ham mumkin ekan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hammasi tasodifiy kuzatuvdan boshlandi. Biologlar Psolus fabricii turiga mansub sovuq suv dengiz bodringining kesib olingan ambulakral oyogʻi organizmdan ajratilganidan bir necha hafta oʻtgach ham nobud boʻlmaganini va chirimaganini payqab qolishdi. Bu holat olimlarni uzoq muddatli tajribalar seriyasini oʻtkazishga undadi.

Natijalar kutilmagan boʻlib chiqdi: toʻqimalarning alohida qismlari — oyoqchalar, paypaslagichlar va tana devorlari oddiy dengiz suvida uch yildan ortiq vaqt davomida yashashda davom etdi. Eng qizigʻi, ular jarohatlarni davolab, oʻsish belgilarini ham namoyish etdi. Taqqoslash uchun, koʻpchilik hayvonlarning toʻqimalari organizmdan ajratilgandan soʻng tezda parchalanadi va nobud boʻladi.

Tadqiqotchilar namunalarni hech qanday maxsus sharoitlarsiz, nosteril dengiz suviga joylashtirishgan. Ovqat hazm qilish tizimi, qon aylanishi va asab markazi boʻlmasa-da, toʻqimalar hayotiyligini saqlab qoldi. Olimlarning fikricha, ular dengiz suvida erigan aminokislotalar va boshqa ozuqa moddalarini soʻrib olish orqali moddalar almashinuvini taʼminlagan.

«Biz hali bir boʻlakdan yangi toʻlaqonli dengiz bodringini yetishtirganimiz yoʻq, ammo toʻqima ajratilganidan yillar oʻtib ham hujayralarning hayratlanarli darajada oʻsishi va diversifikatsiyasini kuzatmoqdamiz. Bu dumini yoʻqotgan kaltakesakka oʻxshaydi. Biz baʼzi kaltakesaklar yangi dum oʻstira olishini bilamiz, ammo bu vaziyatda biz dumning oʻzi yangi kaltakesakni oʻstira olishi haqida gapiryapmiz», — deydi Rachel Sipler.

Tikanterililarning regeneratsiya qobiliyati azaldan maʼlum boʻlsa-da, butunlay ajratilgan toʻqimalar baribir nobud boʻladi deb hisoblanardi. Yangi maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, baʼzi hujayralar murakkab tuzilmani va tiklanish qobiliyatini taxmin qilinganidan ancha uzoqroq saqlab qolishi mumkin. Olimlar ushbu mexanizmni oʻrganish kelajakda regenerativ tibbiyot va yaralarni davolashda yangi ufqlarni ochishiga umid qilmoqdalar.