Арктика төңірегіндегі пікірталас тағы да қызды: АҚШ-та Гренландия мәселесі ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан "басым бағыт" ретінде айтылуда. Вашингтондағы ресми мәлімдемеге сәйкес, аралды бақылау идеясы Арктикада қарсыластарды тежеу, стратегиялық тепе-теңдікті сақтау және қауіпсіздік тізбегін нығайтумен байланысты.
Ақ үй сейсенбі, 6 январьда берген ақпаратында Дональд Трамп пен оның командасы осы сыртқы саяси мақсатқа жету үшін "бірқатар нұсқаларды" талқылап жатқанын атап өтті. Соның ішінде Қарулы күштерді пайдалану "жоғарғы бас қолбасшының үнемі құзырындағы нұсқалардың бірі" ретінде айтылды. Яғни, әңгіме тек дипломатия немесе экономикалық құралдармен шектелмеуі мүмкін екендігі де айтылуда.
Еуропа: "Гренландия - оның халқынікі"
Бұл мәлімдемелерден кейін Еуропа елдері өз ұстанымдарын ашық білдіре бастады. Бұған дейін Германия мен басқа да бірқатар елдер АҚШ-ты ықтимал аннексияның салдары туралы ескерткені айтылған болатын. 6 январьда Франция президенті Эммануэль Макрон, Германия канцлері Фридрих Мерс, Италия премьер-министрі Джорджа Мелони, Польша премьер-министрі Дональд Туск, Испания премьер-министрі Педро Санчес, Ұлыбритания премьер-министрі Кир Стармер және Дания премьер-министрі Метте Фредериксен атынан жарияланған біріккен мәлімдемеде өткір және нақты нүкте қойылды:
Гренландия оның халқынікі. Дания мен Гренландияға қатысты мәселелер бойынша шешім қабылдау құқығы тек Дания мен Гренландияға тиесілі.
НАТО-дағы "сызық": қауіпсіздікті кім қамтамасыз етеді?
Сондай-ақ еуропалық көшбасшылар Арктика қауіпсіздігі мәселесін НАТО аясында одақтастардың ынтымақтастығы арқылы қамтамасыз ету керектігін айтты. Басқаша айтқанда, "бұл аумақта жеке әрекеттер емес, ұжымдық келісім жұмыс істеуі керек" деген ұстаным алға тартылуда.
Ал Дания премьер-министрі Метте Фредериксен ықтимал әскери операция немесе Гренландияның аннексиялануы сияқты сценарийлер орын алса, НАТО қауіпсіздік жүйесі істен шығуы мүмкін деп алаңдады. Ол бұл жағдай Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері қалыптасқан жалпы қауіпсіздік архитектурасына да ауыр соққы болатынын атап өтті.
Гренландиядан дауыс: "Америкалық та, даниялық та болғымыз келмейді"
Талқылау аясында Гренландияның өзінен де маңызды ойлар айтылуда. DW-ге берген сұхбатында егемендік үшін күресіп жатқан гренландиялық саясаткер Джуно Бертелсен жергілікті халықтың көңіл-күйі туралы ашық айтты: оның айтуынша, Гренландиядағы көпшілік "америкалық болғысы да, даниялық болғысы да келмейді."
Бертелсен Гренландияның тәуелсіз болғанын, Дания корольдігіне бағынатын қазіргі саяси мәртебесінен шыққысы келетінін ерекше атап өтті. Яғни, мұндағы басты талап - "біреудің қолына өту" емес, өз тағдырын өзі шешу.
Juwmaq
Гренландия тақырыбы енді жай ғана "география" емес - үлкен геосаясаттың, қауіпсіздік пен егемендіктің түйіскен нүктесіне айналуда. АҚШ "басым" деп қысымды арттырса, Еуропа "заң мен құқық" деген сызықты ұстап тұр, ал Гренландияның өзі "тәуелсіздік" талабын күшейтуде. Енді ең үлкен сұрақ: тараптар бұл мәселені келіссөздер мен келісім арқылы шеше ала ма, әлде Арктикадағы суық жел саясатты одан әрі салқындата ма?
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
