Қытайда Халық-азаттық армиясының (ХАА) жоғары қолбасшылығы төңірегіндегі жағдай соңғы жылдардағы ең шулы кезеңге жетті. "Жаңғырту" және "тәртіптік заңбұзушылықтарға қарсы күрес" ұрандарымен Орталық әскери кеңеске (ОӘК) жақын болған беделді генералдар саяси алаңнан ығыстырылып, кейбіреулеріне қатысты тергеу жұмыстары басталуда.
Мәліметтерге қарағанда, 2022 жылы Си Цзиньпиннің айналасында қалыптасқан бүкіл әскери ұжымның көп бөлігі бүгінде қызметінен босатылған немесе ісі тексеріске түскен. Бұл жағдайдың өзі процестің қарапайым "кадр алмасу" емес, жүйелі тазалау екенін көрсетеді.
Ең көп айтылатын тұлғалар қатарында 2023 жылы сыбайлас жемқорлық шағымдары аясында қызметінен босатылған бұрынғы қорғаныс министрі Ли Шанфу, армиядағы саяси істер бойынша жоғары буында болған Мяо Хуа, сондай-ақ 2025 жылдың октябрь айында "ауыр заңбұзушылық" үшін партия және әскери қызметтен шығарылған ҰҚК бұрынғы төрағасының орынбасары Хэ Вэйдун бар.
Ең үлкен резонанс 2026 жылдың январь айлары төңірегіндегі хабарлармен күшейе түсті: ресми мәлімдемелерде Чжан Юся мен Лю Чжэньлиге қатысты "елеулі тәртіптік және құқықтық бұзушылықтар" бойынша тергеу басталғаны айтылды. Мұндай деңгейдегі фигуралардың аталуы Қытай армиясының ішіндегі сілкіністің қаншалықты жоғары болғанын білдіреді.
Бейресми түсініктемелерде бұл іс тек "ақшамен" ғана емес, стратегиялық қару-жарақ саласындағы бірқатар проблемалар мен ірі жобалардағы сәтсіздіктер аясында да қарастырылуы мүмкін екені айтылады. Кейбір сарапшылар мұны келесі партия құрылтайы қарсаңында элита ішіндегі ықпал үшін күреспен байланыстырады.
Қытай бойынша сарапшы Адриан Гайгес (BILD-ке берген түсініктемесінде) бұл үдерістерді Си Цзиньпиннің "іштен қарсылық қалдырмауға" бағытталған қатаң сигнал ретінде бағалайды. Оның пікірінше, тіпті Сиге өте жақын саналатын адамдар да қауіпсіз емес - бұл жүйеде қорқыныш пен абсолютті бағыныштылық атмосферасын күшейтуі мүмкін. Осы тұста Тайвань мәселесі бойынша шешімдер біржақты қабылдануы мүмкін екендігі туралы да пікірлер айтылды.
Қысқасы, Қытай армиясындағы бұл "үлкен тазалау" бір мезгілде екі көріністі көрсетеді: сырттан - тәртіп пен бақылау күшейген, ал іштен - элита ішінде сенім тапшылығы бар. Қалай болғанда да, мұндай күрт өзгерістер үлкен мемлекеттің әскери-саяси шешімдеріне тікелей әсер етеді.
Геосаясатта бір нәрсе анық: күш - техника ғана емес, тұрақтылық та. Тұрақтылық болмаса, ең үлкен армия да "іштен" шаршауы мүмкін. Сондықтан Қытайдағы бұл үдерістердің алдағы айларда қалай жалғасатыны бүкіл аймақтағы қауіпсіздікке әсер етеді.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
