So‘nggi paytlarda ijtimoiy tarmoqlarda ajrim mavzusi yana bir “qizib” ketdi: go‘yo yangi qonunga ko‘ra, erkak ajrashgandan keyin ayolga albatta kvartira olib berishi yoki ijara haqini to‘lab turishi shart ekan. Hatto “erkakning o‘z nomida uyi bo‘lmasa ham majbur” degan gaplar ham aylanyapti.
Lekin amalda qonun bunday sodda, “avtomat” qoida emas. Masala sud, holat va taraflarning kelishuviga qarab hal qilinadi.
Qonunga nima qo‘shimcha qilindi?
2025 yil 24 yanvarda Qonunchilik palatasi qabul qilgan, 21 fevralda Senat ma’qullagan va 9 aprelda prezident imzolagan qonun bilan O‘zbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksiga qo‘shimcha norma kiritildi. Bu o‘zgartish oila va xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash tizimini kuchaytirishga qaratilgan.
Yangi normaga ko‘ra, turar joydan foydalanishga oid nizo sudda ko‘rilayotganda, sud taraflar kelishuviga tayanib ikki yo‘ldan birini tanlashi mumkin:
— mulkdor tashabbusi bilan uyga majburiy kiritilayotgan shaxsni mulkdorga tegishli, sharoiti mutanosib bo‘lgan boshqa turar joyga joylashtirish;
— yoki ijaraga olingan uy uchun ijara haqini to‘lash majburiyatini mulkdor zimmasiga yuklash.
Bu erkak uchun “shartsiz majburiyat”mi?
Yo‘q. Ijtimoiy tarmoqlardagi “erkak ajrashsa, ayolga albatta uy olib beradi” degan da’vo to‘liq haqiqat emas.
Chunki:
- bu norma har bir ishga avtomatik ishlamaydi;
- qarorni sud qabul qiladi;
- eng muhimi — taraflar o‘rtasida kelishuv bo‘lishi shart.
Ya’ni ishning sharoitiga qarab, er-xotin yashagan uy erning nomida bo‘lmasa yoki ajrimdan keyin ayol va bolalar uy-joy masalasida og‘ir ahvolga tushib qolsa, kelishuv asosida sud uy egasi zimmasiga boshqa munosib uy-joy masalasini hal qilish yoki ijara pulini to‘lab berish majburiyatini yuklatishi mumkin.
Qonun nimaga kafolat bermoqchi?
Bu norma orqali davlatning asosiy maqsadi bitta: ajrimdan keyin ayol va bolalar “ko‘chada qolib ketmasin”, hech bo‘lmasa xavfsiz yashaydigan joy masalasi kafolatli tarzda ko‘rib chiqilsin.
Ayniqsa, uy-joy ayol nomida bo‘lmagan holatlarda ijtimoiy himoyani kuchaytirish, nizolarni sud orqali adolatli va holatdan kelib chiqib hal qilish ko‘zlangan.
Xulosa
Qonun erkakni ajrimdan keyin ayolni uy-joy bilan ta’minlashga shartsiz majbur qilmaydi. Bu masala har bir ishda alohida ko‘rib chiqiladi: sud qaror qiladi, holat hisobga olinadi, taraflar kelishuvi bo‘lishi talab etiladi.
Qisqasi, internetdagi “sensatsiya”ga ishonib ketish oson, lekin qonun matni oddiy: hammaga bir xil “majbur” emas, adolatli mexanizm.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
