АҚШ президенті Дональд Трамп Гренландия аралын Америка Құрама Штаттары құрамына қосу жөніндегі амбициясын нақты іс-қимылға ауыстырды. 2025 жылғы 21 желтоқсанда Ақ үй басшысы Луизиана штатының губернаторы Джефф Лендриді Гренландия мәселесі жөніндегі арнайы елші етіп тағайындағанын хабарлады. Бұл шешім Дания мен Гренландия басшыларының наразылығын туғызып, халықаралық деңгейдегі саяси дауға себеп болды.
Ұлттық қауіпсіздік пе, әлде аумақтық талап па?
Трамптың айтуынша, әлемдегі ең үлкен арал Америка үшін тек минералдық байлығымен ғана емес, ең алдымен стратегиялық қауіпсіздігімен маңызды.
«Егер сіз Гренландия жағалауына назар аударсаңыз, Ресей мен Қытай кемелерінің сол жерде жүріп жатқанын көресіз. Бұл арал біздің ұлттық қауіпсіздігіміздің кепілі болуы тиіс. Біз оны алуымыз керек», — деді Трамп журналистерге берген сұхбатында.
Жаңа тағайындалған елші Джефф Лендри бұл міндетті «ерікті түрде» атқаратынын әрі губернаторлық қызметіне әсер етпейтінін жеткізіп, Гренландияны АҚШ юрисдикциясына қосу үшін бар ынтасын салатынын айтты.
Дания мен Гренландияның нақты «Жоқ» жауабы
Копенгаген мен Гренландия астанасы Нуукта Трамптың бұл әрекеттері егемендікке қол сұғу ретінде қабылданды. Дания премьер-министрі Метте Фредериксен мен Гренландия басшысы Йенс-Фредерик Нильсен бірлескен мәлімдеме жасады.
- Егемендік: «Сіз басқа бір тәуелсіз елді аннексиялай алмайсыз. Гренландия гренландиялықтарға тиесілі!»
- Халықаралық құқық: Дания Сыртқы істер министрі Ларс Лёкке Расмуссен АҚШ елшісін шақыртып, бұл жағдайды «қабылдауға болмайды» деп атады.
- Еуропалық ынтымақтастық: Еурокомиссия басшысы Урсула фон дер Ляйен де Данияны қолдап, аумақтық тұтастық халықаралық құқықтың негізгі қағидаты екенін еске салды.
Экономикалық қысым мен «Жел соғысы»
Трамп әкімшілігі тек мәлімдемелермен шектеліп отырған жоқ. Данияға қысым көрсету мақсатында АҚШ-тың шығыс жағалауында салынып жатқан бес ірі жел энергетикасы жобасы тоқтатылды. Қызығы, олардың екеуі Дания мемлекетінің қарауындағы Orsted компаниясына тиесілі еді. Бұл қадам Копенгагенді келіссөз үстеліне отырғызу шарасы ретінде қаралуда.
Гренландия неге АҚШ үшін соншалықты маңызды?
- Зымыранға қарсы қорғаныс: Аралдың орналасуы баллистикалық зымырандарды ерте анықтау жүйелері үшін өте маңызды.
- Минералдық ресурстар: Гренландия сирек кездесетін металдарға бай, бұл АҚШ-қа Қытайдың экономикалық тәуелділігінен шығуға көмектеседі.
- Арктикаға бақылау: Мұздықтардың еруімен жаңа сауда жолдары мен ресурстық кен орындары ашылуда, бұл аймақта АҚШ, Ресей және Қытай арасында қатты бәсекелестік жүріп жатыр.
Әзірше, Дания өз аумағын сатуға немесе беруге ниеті жоқ екенін қатаң мәлімдеп отыр. Бірақ сарапшылардың пікірінше, Трамп әкімшілігі бұл мәселеде «келісімдер адамы» Джефф Лендри арқылы қысымды арттыруды жалғастырады.
Қалай ойлайсыз, АҚШ халықаралық құқық нормаларын бұза отырып, Гренландияны құрамына қоса ала ма?
