AQSH prezidenti Donald Tramp Eron tomonidan mojaroni hal qilish bo‘yicha taqdim etilgan takliflarni oxirigacha o‘qimaganini ma’lum qildi. U 11 may kuni jurnalistlar bilan suhbatda Tehron yuborgan hujjatlarga vaqt sarflashni istamaganini ochiq aytdi.
“Ularni oxirigacha o‘qiganim ham yo‘q. Men vaqtimni o‘qishga sarflamaslikka qaror qildim”, — dedi Tramp.
Shu bilan birga, AQSH rahbari Eronning takliflarini juda keskin ibora bilan baholadi. U mazkur hujjatlarni “axlat uyumi” deb atadi va ular Vashington uchun qabul qilib bo‘lmaydigan darajada ekanini bildirgan.
Trampning aytishicha, hozirgi o‘t ochishni to‘xtatish rejimi juda beqaror holatda turibdi. U vaziyatni og‘ir bemor holatiga qiyoslab, uning saqlanib qolish ehtimoli juda past ekanini ta’kidladi.
“Shifokor kirib, sizga qadrli odamning omon qolish ehtimoli taxminan 1 foiz ekanini aytadi”, — deya vaziyatni tasvirladi AQSH prezidenti.
Shunga qaramay, Tramp Eron bo‘yicha “dunyodagi eng yaxshi reja”ga ega ekanini ham aytdi. Ammo u ushbu reja tafsilotlarini ochiqlamagan. Bu esa Vashington va Tehron o‘rtasidagi muzokaralar atrofidagi noaniqlikni yanada kuchaytirmoqda.
Bir kun avval ham Tramp Eronning urushni to‘xtatish bo‘yicha Amerika taklifiga bergan javobini rad etgan va uni “mutlaqo nomaqbul” deb atagan edi. Ma’lumotlarga ko‘ra, Eron o‘z takliflarini Pokiston vositachilari orqali AQSH tomoniga yetkazgan.
Tehron o‘z talablarida tovon to‘lash, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan to‘liq nazorat o‘rnatish, sanksiyalarni bekor qilish va muzlatilgan aktivlarni qaytarish masalalarini ilgari surgan. Bu talablar Vashington tomonidan keskin qabul qilingani ko‘rinmoqda.
Tomonlar o‘rtasidagi asosiy kelishmovchiliklar bir nechta yirik masalalar atrofida aylanmoqda. Ulardan eng muhimlari — Eronning yadroviy dasturi, uranni boyitish jarayoni, yuqori darajada boyitilgan materiallar zaxirasi, yadroviy obyektlarni demontaj qilish, Ho‘rmuz bo‘g‘ozida kemalar qatnovi xavfsizligi va umumiy sulh formati hisoblanadi.
AQSH Ho‘rmuz bo‘g‘ozining tezda ochilishi, kemalar harakati xavfsizligi ta’minlanishi va Eron yadroviy qurol yaratmasligi bo‘yicha qat’iy kafolatlar berilishini talab qilmoqda. Eron esa bu masalalarni alohida muzokaralar orqali hal qilish, sanksiyalarni yumshatish va o‘z manfaatlarini hisobga olishni istayapti.
Hozirgi vaziyatda ikki tomonning pozitsiyasi bir-biridan ancha uzoq ko‘rinmoqda. Trampning keskin bayonotlari esa diplomatik jarayonni yanada murakkablashtirishi mumkin. Chunki muzokara stolga qaytishi uchun faqat hujjat emas, siyosiy iroda ham kerak.
Qisqasi, Eron taklif yubordi, Tramp esa uni deyarli o‘qimasdan rad etdi. Hurmuz, yadroviy dastur va sanksiyalar bo‘yicha kelishmovchiliklar saqlanib qolmoqda. Bu esa mintaqadagi vaziyat hali ham juda nozik va portlashga tayyor holatda ekanini ko‘rsatadi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
