Норвегияда мактабларда мобил телефонлардан фойдаланишни чеклаш бўйича ўтказилган янги тадқиқот таълим тизими учун жуда муҳим ва диққатга сазовор хулосаларни очиқлади. Мамлакат ҳукумати матбуот хизмати маълумотига кўра, ушбу ҳисобот Норвегия фан ва технология университети қошидаги махсус тадқиқот бўлими томонидан тайёрланган бўлиб, унда «mobilfrie skoler» — яъни мобил телефонсиз мактаблар модели амалда қандай натижа бераётгани атрофлича таҳлил қилинган.
Тадқиқот натижаларига қараганда, мобил қурилмаларга нисбатан чеклов жорий этилган таълим муассасаларида бир қатор ижобий, сезиларли ва амалий ўзгаришлар кузатилган. Энг аввало, дарс жараёнларида ўқувчилар орасидаги майда келишмовчиликлар, тортишувлар ва низолар анча камайган. Бу эса синфхонада анча сокин, хотиржам ва диққатни жамлашга қулай муҳит шаклланишига хизмат қилган.
Мутахассислар қайд этишича, телефонлар таъсири пасайган сари ўқувчиларнинг бир-бири билан муносабати ҳам табиийроқ ва самимийроқ тус олган. Яъни мактаб жамоасидаги ижтимоий муҳит яхшиланиб, ўқувчилар ўртасидаги яқинлик, бирдамлик ва ўзаро англашув кучайган. Бу эса мактабни шунчаки дарс ўтиладиган жой эмас, балки болалар ўзини эркин ва хавфсиз ҳис қиладиган ижтимоий маконга айлантиришга ёрдам берган.
Айниқса, танаффус пайтларида кузатилган ўзгаришлар алоҳида эътиборга лойиқ. Илгари экранга тикилиб ўтиришга одатланган болалар энди кўпроқ жонли мулоқот қила бошлаган. Улар бир-бири билан гаплашиш, биргаликда ўйнаш, ҳаракатли ўйинларда қатнашиш ва тенгдошлари билан ҳақиқий муносабат қуришга кўпроқ вақт ажратган. Оддий қилиб айтганда, телефонлар чекинган жойда болаликнинг ўзи янада яққолроқ намоён бўлган.
Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, смартфонлардан фойдаланиш чекланганидан кейин ўқувчилар рақамли қурилмаларга камроқ чалғийдиган бўлган. Натижада улар фақат дарсга эмас, балки офлайн ҳаётдаги фаолиятларга ҳам кўпроқ жалб этилган. Бу ўзгариш болаларнинг ижтимоий фаоллиги, ҳаракатчанлиги ва жамоавий иштирокини оширишга хизмат қилган.
Ҳисоботда яна бир муҳим жиҳат — «рақамли босим»нинг камайишига алоҳида урғу берилган. Бугунги кунда кўплаб болалар доимий онлайн бўлиш, келган хабарларга зудлик билан жавоб бериш, ижтимоий тармоқлардаги янгиликларни кузатиб бориш каби кўринмас, аммо жиддий босим остида яшайди. Норвегия тажрибаси шуни кўрсатдики, мактаб муҳитида бундай мажбуриятнинг пасайиши ўқувчиларнинг руҳий ҳолатига ижобий таъсир кўрсатган. Улар ўзини анча эркинроқ, босимсизроқ ва осудароқ ҳис қила бошлаган.
Энг қизиғи, бу чекловлар барча мактабларда бир хил усулда эмас, балки турли форматларда жорий этилган. Айрим таълим муассасаларида телефонлар кун давомида махсус шкафларда сақланади. Бошқа мактабларда эса синфхоналарда телефондан фойдаланиш қатъий тақиқланади. Яна баъзи жойларда қисман чеклов қўлланилиб, телефондан фақат белгиланган вақтларда ёки муайян соатларда фойдаланишга рухсат берилади. Демак, масала телефонни бутунлай йўқ қилишда эмас, балки ўқув жараёни учун соғлом ва тартибли меъёр яратишда.
Норвегия таълим вазири Кари Несса Нордтун ҳам тадқиқот хулосалари ўқитувчилар ва ота-оналарнинг амалда айтган фикрларини тасдиқлашини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, мобил телефонлардан нисбатан эркинроқ муҳит мактабларни янада хавфсиз, тинч ва таълим олиш учун қулай қилади. Бу эса келгусида мамлакат таълим сиёсатини шакллантиришда муҳим асос бўлиб хизмат қилади.
Шу тариқа, Норвегия мактабларда мобил телефонларга чеклов жорий этишни шунчаки маъмурий чора сифатида эмас, балки илмий асосланган, тизимли ва аниқ самара берадиган ёндашув сифатида намоён этмоқда. Энг муҳими, бу тажриба фақат Норвегиянинг ўзи учун эмас, балки шу каби қарорларни ўйлаб кўраётган бошқа давлатлар учун ҳам ўрнак, тажриба ва амалий йўналиш бўлиши мумкин.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
