Макс Планк жамияти Қуёш тизимини тадқиқ қилиш институти олимлари Юпитер орбитасидан кейинги ҳудуд сайёралар ва астероидларнинг асосий “қурилиш блоклари” ҳисобланган планетезималлар шаклланишидаги энг муҳим “фабрика”лардан бири бўлганини аниқлади. Ушбу тадқиқот натижалари The Astrophysical Journal журналида эълон қилинди.
Олимлар таъкидлашича, тахминан 4,6 миллиард йил аввал ёш Қуёш атрофи газ ва чангдан иборат улкан диск билан ўралган бўлган. Вақт ўтиши билан чанг зарралари бир-бирига уланиб, йирикроқ космик жисмлар — кейинчалик сайёра ва астероидларга айланган планетезималларни ҳосил қилган.
Тадқиқотчилар Қуёш тизими пайдо бўлганидан 2–4 миллион йил кейинги жараёнларни моделлаштирди. Шу вақтга келиб Юпитер аллақачон шаклланиб бўлган ва ўз орбитаси атрофида газ-чанг дискида катта ёриқ ҳосил қилган. Унинг ортида эса газ босими юқори бўлган ҳудуд юзага келиб, у ерда чанг зарралари ва космик “тошчалар” йиғила бошлаган.
Мутахассисларнинг ҳисоб-китобларига кўра, айнан шу ҳудуд планетезималлар туғилиши учун энг қулай макон бўлиб чиққан.
Моделлаштириш натижалари қадимий метеоритлар — углеродли хондритлар бўйича олинган маълумотлар билан ҳам мос келган. Бу метеоритлар таркибида Қуёш тизими шакллана бошлаган даврдан буён деярли ўзгармаган моддалар сақланиб қолгани айтилмоқда.
Олимлар Юпитер ортидаги “чанг тузоғи”да икки хил модданинг нисбати вақт ўтиши билан ўзгарганини ҳам аниқлади. Улардан бири майда ва морт материаллар бўлса, иккинчиси юқори ҳароратда шаклланган зичроқ фрагментлардан иборат бўлган. Кейинчалик айнан шу жараён турли таркибга эга бўлган планетезималларнинг бир неча авлодини юзага келтирган.
Тадқиқот муаллифлари фикрича, Юпитер ортида нафақат углеродли хондритларнинг, балки янада қадимий метеорит турларининг ҳам илк аждодлари шаклланган бўлиши мумкин.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
