Norvegiyada maktablarda mobil telefonlardan foydalanishni cheklash bo‘yicha o‘tkazilgan yangi tadqiqot ta’lim tizimi uchun juda muhim va diqqatga sazovor xulosalarni ochiqladi. Mamlakat hukumati matbuot xizmati ma’lumotiga ko‘ra, ushbu hisobot Norvegiya fan va texnologiya universiteti qoshidagi maxsus tadqiqot bo‘limi tomonidan tayyorlangan bo‘lib, unda «mobilfrie skoler» — ya’ni mobil telefonsiz maktablar modeli amalda qanday natija berayotgani atroflicha tahlil qilingan.
Tadqiqot natijalariga qaraganda, mobil qurilmalarga nisbatan cheklov joriy etilgan ta’lim muassasalarida bir qator ijobiy, sezilarli va amaliy o‘zgarishlar kuzatilgan. Eng avvalo, dars jarayonlarida o‘quvchilar orasidagi mayda kelishmovchiliklar, tortishuvlar va nizolar ancha kamaygan. Bu esa sinfxonada ancha sokin, xotirjam va diqqatni jamlashga qulay muhit shakllanishiga xizmat qilgan.
Mutaxassislar qayd etishicha, telefonlar ta’siri pasaygan sari o‘quvchilarning bir-biri bilan munosabati ham tabiiyroq va samimiyroq tus olgan. Ya’ni maktab jamoasidagi ijtimoiy muhit yaxshilanib, o‘quvchilar o‘rtasidagi yaqinlik, birdamlik va o‘zaro anglashuv kuchaygan. Bu esa maktabni shunchaki dars o‘tiladigan joy emas, balki bolalar o‘zini erkin va xavfsiz his qiladigan ijtimoiy makonga aylantirishga yordam bergan.
Ayniqsa, tanaffus paytlarida kuzatilgan o‘zgarishlar alohida e’tiborga loyiq. Ilgari ekranga tikilib o‘tirishga odatlangan bolalar endi ko‘proq jonli muloqot qila boshlagan. Ular bir-biri bilan gaplashish, birgalikda o‘ynash, harakatli o‘yinlarda qatnashish va tengdoshlari bilan haqiqiy munosabat qurishga ko‘proq vaqt ajratgan. Oddiy qilib aytganda, telefonlar chekingan joyda bolalikning o‘zi yanada yaqqolroq namoyon bo‘lgan.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, smartfonlardan foydalanish cheklanganidan keyin o‘quvchilar raqamli qurilmalarga kamroq chalg‘iydigan bo‘lgan. Natijada ular faqat darsga emas, balki oflayn hayotdagi faoliyatlarga ham ko‘proq jalb etilgan. Bu o‘zgarish bolalarning ijtimoiy faolligi, harakatchanligi va jamoaviy ishtirokini oshirishga xizmat qilgan.
Hisobotda yana bir muhim jihat — «raqamli bosim»ning kamayishiga alohida urg‘u berilgan. Bugungi kunda ko‘plab bolalar doimiy onlayn bo‘lish, kelgan xabarlarga zudlik bilan javob berish, ijtimoiy tarmoqlardagi yangiliklarni kuzatib borish kabi ko‘rinmas, ammo jiddiy bosim ostida yashaydi. Norvegiya tajribasi shuni ko‘rsatdiki, maktab muhitida bunday majburiyatning pasayishi o‘quvchilarning ruhiy holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan. Ular o‘zini ancha erkinroq, bosimsizroq va osudaroq his qila boshlagan.
Eng qizig‘i, bu cheklovlar barcha maktablarda bir xil usulda emas, balki turli formatlarda joriy etilgan. Ayrim ta’lim muassasalarida telefonlar kun davomida maxsus shkaflarda saqlanadi. Boshqa maktablarda esa sinfxonalarda telefondan foydalanish qat’iy taqiqlanadi. Yana ba’zi joylarda qisman cheklov qo‘llanilib, telefondan faqat belgilangan vaqtlarda yoki muayyan soatlarda foydalanishga ruxsat beriladi. Demak, masala telefonni butunlay yo‘q qilishda emas, balki o‘quv jarayoni uchun sog‘lom va tartibli me’yor yaratishda.
Norvegiya ta’lim vaziri Kari Nessa Nordtun ham tadqiqot xulosalari o‘qituvchilar va ota-onalarning amalda aytgan fikrlarini tasdiqlashini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mobil telefonlardan nisbatan erkinroq muhit maktablarni yanada xavfsiz, tinch va ta’lim olish uchun qulay qiladi. Bu esa kelgusida mamlakat ta’lim siyosatini shakllantirishda muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.
Shu tariqa, Norvegiya maktablarda mobil telefonlarga cheklov joriy etishni shunchaki ma’muriy chora sifatida emas, balki ilmiy asoslangan, tizimli va aniq samara beradigan yondashuv sifatida namoyon etmoqda. Eng muhimi, bu tajriba faqat Norvegiyaning o‘zi uchun emas, balki shu kabi qarorlarni o‘ylab ko‘rayotgan boshqa davlatlar uchun ham o‘rnak, tajriba va amaliy yo‘nalish bo‘lishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
