Nyu-Dehlida o‘tgan 2026 yilgi Sun’iy intellekt ta’siri sammiti insoniyat texnologiya bilan yangi bosqichga kirib kelganini yana bir bor ko‘rsatdi. Hindiston uchun bu anjuman — davlat va hukumat rahbarlari, delegatlar hamda dunyo bo‘ylab kelgan innovatorlarni qabul qilishdek katta mas’uliyat va faxrli lahza sifatida ta’riflandi. Sammitga 100 dan ortiq davlat vakillari jam bo‘ldi, ko‘rgazmalarda esa sun’iy intellektga oid ilg‘or yechimlar namoyish etildi. Minglab yoshlarning savollari, qiziqishi va muhokamalari bu anjumanni “eng yirik va eng demokratik AI forumi”ga aylantirgani alohida qayd etildi.
Bosh vazir Narendra Modi nutqida insoniyat tarixida sivilizatsiya yo‘nalishini o‘zgartirgan olov, yozuv, elektr va internet qatorida endilikda sun’iy intellekt ham turajagini ta’kidladi. Uning fikricha, AI farqi shundaki — ilgari o‘n yillab davom etgan o‘zgarishlar endi bir necha hafta ichida butun sayyoraga ta’sir qilishi mumkin. Shu sabab, sun’iy intellekt “faqat mashinani aqlli qiladigan vosita” emas, balki inson niyatini kuchaytiruvchi, unga yangi imkoniyat ochuvchi texnologiya sifatida baholanadi.
Sammitning markaziy g‘oyasi — sun’iy intellektni mashina markazidan inson markaziga burish. Modi buni “Sarvajana Hitaya, Sarvajana Sukhaya” — barchaning farovonligi va barchaning baxt-saodati tamoyili bilan izohladi. Ya’ni texnologiya xalq uchun ishlashi kerak, xalq texnologiya uchun emas. U raqamli to‘lovlar va COVID-19 emlash jarayoni misolida Hindiston raqamli jamoat infratuzilmasini hech kimni chetda qoldirmasdan keng joriy qila olganini eslatdi. Sammitda ham xuddi shu ruh sezilgani aytildi: qishloq xo‘jaligi, xavfsizlik, nogironligi bor insonlar uchun ko‘mak, ko‘p tilli aholiga mos yechimlar — bunga misol sifatida tilga olindi.
Hindiston sun’iy intellektdan foydalanish bo‘yicha amaliy keyslarni ham keltirdi. Masalan, sut kooperativi ishga tushirgan “Sarlaben” raqamli yordamchisi 3,6 million sut yetishtiruvchi fermerga (asosan ayollarga) chorva sog‘ligi va mahsuldorligi bo‘yicha o‘z tilida real vaqt maslahat beryapti. “Bharat VISTAAR” platformasi esa fermerlarga ob-havodan tortib bozor narxlarigacha bo‘lgan ma’lumotlarni ko‘p tilda yetkazib, qaror qabul qilishda yordam berayotgani aytildi.
Nutqda yana bir qat’iy ogohlik bor: insonlar hech qachon “ma’lumot nuqtasi”ga aylanib qolmasligi kerak. Sun’iy intellekt global ezgulik vositasi bo‘lib, ayniqsa Global Janub uchun taraqqiyot eshiklarini ochishi lozim. Shuni amalga oshirish uchun Hindiston inson markazidagi boshqaruvga oid “MANAV” konsepsiyasini taqdim etdi:
M – axloqiy va ma’naviy tizimlar: AI axloq me’yorlariga suyansin
A – hisobdor boshqaruv: shaffof qoidalar va kuchli nazorat
N – milliy suverenitet: ma’lumotlar ustidan milliy huquqqa hurmat
A – ochiq va inklyuziv: monopoliyaga aylanmasin
V – haqiqiy va qonuniy: qonunga mos, tekshiriladigan bo‘lsin
Modiga ko‘ra, ishonch — sun’iy intellekt kelajagining asosi. Generativ tizimlar kontentni ko‘paytirgan sari, soxta tasvirlar va dezinformatsiya xavfi ham o‘sadi. Shuning uchun u “oziq-ovqatdagi yorliq” kabi raqamli kontentda ham haqiqiylik belgisi bo‘lishi kerakligini aytdi va suv belgisi qo‘yish hamda manbani tekshirish bo‘yicha umumiy standartlar yaratishga chaqirdi. Hindiston sun’iy yaratilgan kontentni aniq belgilashni qonuniy majburiyat sifatida joriy etgani ham ta’kidlandi.
Farzandlar xavfsizligi masalasi ham alohida urg‘ulandi: AI tizimlari mas’uliyatli, oila nazoratiga mos himoya mexanizmlari bilan yaratilishi kerak. Texnologiya eng katta natijani yashirilganda emas, baham ko‘rilganda beradi, degan fikr bilan ochiq platformalar va jamoaviy aqlning ahamiyati ham ko‘tarildi.
Sammitda kelajak mehnat bozori haqida ham gap ketdi: insonlar va “aqlli tizimlar” birga yaratadigan yangi davr boshlanyapti, mutlaqo yangi kasblar paydo bo‘ladi. Modi Hindiston yoshlari AI davrining asosiy harakatlantiruvchi kuchi bo‘lishini, qayta tayyorlash va umrbod ta’limga katta e’tibor qaratilayotganini bildirdi.
Hindiston AI ekotizimini o‘sishi uchun infratuzilma qurishini ham ochiq aytdi: AI missiyasi doirasida minglab grafik protsessorlar ishga tushirilgan, yana yangi quvvatlar qo‘shilishi rejalashtirilgan. Arzon hisoblash resurslari hatto eng kichik startapni ham global o‘yinchiga aylantira olishi mumkinligi aytildi. Shuningdek, ma’lumotlar va modellarga kirishni “demokratlashtiruvchi” milliy AI ombori tashkil etilgani qayd etildi. Yarimo‘tkazgichlardan tortib tadqiqot va startaplargacha bo‘lgan to‘liq qiymat zanjiriga e’tibor qaratilmoqda.
Yakunda Hindiston dunyoga da’vat qildi: Hindistonda loyihalang va ishlab chiqing, dunyo uchun yetkazib bering, insoniyat uchun yetkazib bering. Sammitning asosiy xulosasi esa shu: sun’iy intellekt kelajagi katta bo‘ladi, lekin u inson qadr-qimmati, ishonch, ochiqlik va adolatga suyanmasa, kuch emas, muammoga aylanib qolishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
