Ню-Деҳлида ўтган 2026 йилги Сунъий интеллект таъсири саммити инсоният технология билан янги босқичга кириб келганини яна бир бор кўрсатди. Ҳиндистон учун бу анжуман — давлат ва ҳукумат раҳбарлари, делегатлар ҳамда дунё бўйлаб келган инноваторларни қабул қилишдек катта масъулият ва фахрли лаҳза сифатида таърифланди. Саммитга 100 дан ортиқ давлат вакиллари жам бўлди, кўргазмаларда эса сунъий интеллектга оид илғор ечимлар намойиш этилди. Минглаб ёшларнинг саволлари, қизиқиши ва муҳокамалари бу анжуманни “энг йирик ва энг демократик AI форуми”га айлантиргани алоҳида қайд этилди.
Бош вазир Нарендра Моди нутқида инсоният тарихида цивилизация йўналишини ўзгартирган олов, ёзув, электр ва интернет қаторида эндиликда сунъий интеллект ҳам туражагини таъкидлади. Унинг фикрича, AI фарқи шундаки — илгари ўн йиллаб давом этган ўзгаришлар энди бир неча ҳафта ичида бутун сайёрага таъсир қилиши мумкин. Шу сабаб, сунъий интеллект “фақат машинани ақлли қиладиган восита” эмас, балки инсон ниятини кучайтирувчи, унга янги имконият очувчи технология сифатида баҳоланади.
Саммитнинг марказий ғояси — сунъий интеллектни машина марказидан инсон марказига буриш. Моди буни “Сарважана Ҳитая, Сарважана Сукҳая” — барчанинг фаровонлиги ва барчанинг бахт-саодати тамойили билан изоҳлади. Яъни технология халқ учун ишлаши керак, халқ технология учун эмас. У рақамли тўловлар ва COVID-19 эмлаш жараёни мисолида Ҳиндистон рақамли жамоат инфратузилмасини ҳеч кимни четда қолдирмасдан кенг жорий қила олганини эслатди. Саммитда ҳам худди шу руҳ сезилгани айтилди: қишлоқ хўжалиги, хавфсизлик, ногиронлиги бор инсонлар учун кўмак, кўп тилли аҳолига мос ечимлар — бунга мисол сифатида тилга олинди.
Ҳиндистон сунъий интеллектдан фойдаланиш бўйича амалий кейсларни ҳам келтирди. Масалан, сут кооперативи ишга туширган “Сарлабен” рақамли ёрдамчиси 3,6 миллион сут етиштирувчи фермерга (асосан аёлларга) чорва соғлиги ва маҳсулдорлиги бўйича ўз тилида реал вақт маслаҳат беряпти. “Бҳарат ВИСТААР” платформаси эса фермерларга об-ҳаводан тортиб бозор нархларигача бўлган маълумотларни кўп тилда етказиб, қарор қабул қилишда ёрдам бераётгани айтилди.
Нутқда яна бир қатъий огоҳлик бор: инсонлар ҳеч қачон “маълумот нуқтаси”га айланиб қолмаслиги керак. Сунъий интеллект глобал эзгулик воситаси бўлиб, айниқса Глобал Жануб учун тараққиёт эшикларини очиши лозим. Шуни амалга ошириш учун Ҳиндистон инсон марказидаги бошқарувга оид “МАНАВ” концепциясини тақдим этди:
М – ахлоқий ва маънавий тизимлар: AI ахлоқ меъёрларига суянсин
А – ҳисобдор бошқарув: шаффоф қоидалар ва кучли назорат
Н – миллий суверенитет: маълумотлар устидан миллий ҳуқуққа ҳурмат
А – очиқ ва инклюзив: монополияга айланмасин
В – ҳақиқий ва қонуний: қонунга мос, текшириладиган бўлсин
Модига кўра, ишонч — сунъий интеллект келажагининг асоси. Генератив тизимлар контентни кўпайтирган сари, сохта тасвирлар ва дезинформация хавфи ҳам ўсади. Шунинг учун у “озиқ-овқатдаги ёрлиқ” каби рақамли контентда ҳам ҳақиқийлик белгиси бўлиши кераклигини айтди ва сув белгиси қўйиш ҳамда манбани текшириш бўйича умумий стандартлар яратишга чақирди. Ҳиндистон сунъий яратилган контентни аниқ белгилашни қонуний мажбурият сифатида жорий этгани ҳам таъкидланди.
Фарзандлар хавфсизлиги масаласи ҳам алоҳида урғуланди: AI тизимлари масъулиятли, оила назоратига мос ҳимоя механизмлари билан яратилиши керак. Технология энг катта натижани яширилганда эмас, баҳам кўрилганда беради, деган фикр билан очиқ платформалар ва жамоавий ақлнинг аҳамияти ҳам кўтарилди.
Саммитда келажак меҳнат бозори ҳақида ҳам гап кетди: инсонлар ва “ақлли тизимлар” бирга яратадиган янги давр бошланяпти, мутлақо янги касблар пайдо бўлади. Моди Ҳиндистон ёшлари AI даврининг асосий ҳаракатлантирувчи кучи бўлишини, қайта тайёрлаш ва умрбод таълимга катта эътибор қаратилаётганини билдирди.
Ҳиндистон AI экотизимини ўсиши учун инфратузилма қуришини ҳам очиқ айтди: AI миссияси доирасида минглаб график процессорлар ишга туширилган, яна янги қувватлар қўшилиши режалаштирилган. Арзон ҳисоблаш ресурслари ҳатто энг кичик стартапни ҳам глобал ўйинчига айлантира олиши мумкинлиги айтилди. Шунингдек, маълумотлар ва моделларга киришни “демократлаштирувчи” миллий AI омбори ташкил этилгани қайд этилди. Яримўтказгичлардан тортиб тадқиқот ва стартапларгача бўлган тўлиқ қиймат занжирига эътибор қаратилмоқда.
Якунда Ҳиндистон дунёга даъват қилди: Ҳиндистонда лойиҳаланг ва ишлаб чиқинг, дунё учун етказиб беринг, инсоният учун етказиб беринг. Саммитнинг асосий хулосаси эса шу: сунъий интеллект келажаги катта бўлади, лекин у инсон қадр-қиммати, ишонч, очиқлик ва адолатга суянмаса, куч эмас, муаммога айланиб қолиши мумкин.
