Қиммат таҳлиллардан воз кечиш мумкинми? Ғарбий Сибир конлари бўйича муҳим кашфиёт

Россиядаги Губкин номидаги нефть ва газ университети тадқиқотчилари табиий газ конларини баҳолаш ва ўрганиш харажатларини сезиларли даражада қисқартиришга имкон берувчи янги илмий ёндашувни ишлаб чиқди.

Муаллифларнинг ҳисоб-китобларига кўра, «торнадо» деб номланган математик таҳлил усулини қўллаш ҳисобига битта коннинг ўзида йилига 30 миллиондан 300 миллион рублгача маблағни тежаб қолиш мумкин. Илмий иш натижалари ихтисослашган «Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений» журналида чоп этилди.

Нима учун конларни баҳолаш ҳаддан ташқари қимматга тушади?

Газ конларидан қанча ҳажмда хомашё қазиб олиш мумкинлигини олдиндан прогноз қилиш учун муҳандислар мураккаб рақамли компьютер моделларидан фойдаланади:

• Юзлаб мураккаб кўрсаткичлар: Бундай моделларни ишлатиш учун ер ости тоғ жинсларининг ғоваклиги, ўтказувчанлиги, қатламдаги босим ҳамда сувнинг физик-кимёвий хусусиятлари каби жуда кўп параметрлар керак бўлади;

• Қиммат лаборатория тадқиқотлари: Мазкур маълумотларни тўплаш янги қудуқларни бурғилаш, тоғ жинслари керн намуналарини олиш ва узоқ вақт талаб қилувчи лаборатория таҳлилларини ўтказиш билан боғлиқ;

• Асосий савол: Олимлар харажатларни мақбуллаштириш мақсадида барча кўрсаткичларни ҳар бир конда бирдек чуқур ўрганиш шартми ёки йўқми, деган масалани илмий асослаб берди.

«Торнадо» таҳлили нима ва у қандай ишлайди?

Олимлар Ғарбий Сибир ҳудудидаги 66 та йирик газ уюми маълумотларини чуқур ўрганиб, махсус алгоритмни синовдан ўтказди:

• Гирдобсимон диаграммалар: Усул табиий офат билан боғлиқ эмас — таҳлил натижалари визуал жиҳатдан торнадо гирдобига ўхшаш диаграммаларда кўрсатилади. Газ қазиб олиш прогнозига энг кучли таъсир қилувчи омиллар кенг тасмалар билан белгиланиб, иккинчи даражали омиллардан ажратиб олинади;

• Қатламга қараб индивидуал ёндашув: Лойиҳа иштирокчиси Артём Елисеевнинг тушунтиришича, саёз ва ғовак сеноман қатламларида пастдан босим берувчи сувнинг ҳаракати ҳал қилувчи бўлса, чуқурроқ жойлашган зич готерив қатламларида ҳақиқий газ ҳажмини тўғри баҳолаш ва қазиб олишда қайси қатламлар иштирок этаётганини билиш муҳимроқ саналади;

• Аниқ саралаш: Натижада ҳар бир алоҳида кон учун қайси ўлчовларни шартли равишда ўтказиш, қайсиларини эса прогноз сифатини туширмасдан бекор қилиш ёки қисқартириш мумкинлиги бўйича аниқ алгоритм шакллантирилди.

Миллий дастурий таъминот ва келажакдаги режалар

Тадқиқот давомида Россияда яратилган маҳаллий дастурий таъминотлар ҳам синовдан ўтказилиб, уларнинг тезлиги ва ҳисоб-китоб аниқлиги хорижий муқобиллардан асло қолишмаслиги исботланди.

Ҳозирда олимлар ушбу усулни бошқа минтақалардаги конларга мослаштириш устида ишламоқда. Мутахассислар 30–300 миллион рубллик тежам дастлабки ҳисоб-китобларга асосланган назарий прогноз эканини, амалий самара эса конни ўрганиш режаларини тўғри тузишга боғлиқ бўлишини таъкидламоқда.