«Биз қозоқлармиз, араблар эмас»: Токаев сўзлашувда миллий ибораларни ишлатиш ҳақида

11 ноябр 2026, 22:152 дақиқа ўқиш11

Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Токаев мамлакат фуқароларини қозоқ тилидаги анъанавий иборалар ўрнига «иншааллоҳ» ва «алҳамдулиллаҳ» каби арабча сўзларни ҳаддан ташқари кўп ишлатишдан воз кечишга чақирди. Давлат раҳбари бу ҳақда 2026 йил 10 ноябрь куни Астана шаҳрида бўлиб ўтган «Қазақ тілі» Халқаро жамиятининг Х курултойида сўзлаган нутқида маълум қилди.

Тилда «араблашув» тенденцияси ва президент хавотири

Қосим-Жомарт Токаев ўз чиқишида жамиятда тил ва маданият борасида кучайиб бораётган айрим жараёнлардан хавотир билдирди. Унинг сўзларига кўра, сўнгги пайтларда кундалик турмушда аслий қозоқча диний ва маънавий тушунчаларни арабча муқобиллари билан алмаштириш одат тусига кириб бормоқда. Президент бундай сунъий ўзгаришларнинг ҳаётий зарурлиги жиддий саволларни туғдиришини таъкидлади.

«Биз қозоқлармиз, араблар эмас», — деди Қосим-Жомарт Токаев.

Шу боис, кундалик нутқда арабча иборалар ўрнига асрлар давомида халқ тилида чуқур илдиз отган миллий муқобиллардан фойдаланиш мақсадга мувофиқлиги қайд этилди. Жумладан:

«Иншааллоҳ» ўрнига — «Құдай қаласа» (Агар Худо хоҳласа);
«Алҳамдулиллаҳ» ўрнига — «Құдайға шүкір» (Худога шукр) ибораларини қўллаш табиийроқ экани таъкидланди.

Курултой ташаббуслари ва йўналишлар	Асосий мақсад ва чоралар тафсилоти
Кўтарилган асосий масала	Кундалик нутқда арабча лексиканинг ҳаддан ташқари кўпайиб кетиши
Тавсия этилган иборалар	«Иншааллоҳ» ва «алҳамдулиллаҳ» ўрнига «Құдай қаласа» ҳамда «Құдайға шүкір»
Илмий ёндашув	Тилдаги бундай тенденцияларни чуқур ўрганиш учун лингвист ва олимларни жалб этиш
Давлат даражасидаги назорат	Қозоғистон Республикаси Президенти Администрацияси мувофиқлигида махсус эксперт гуруҳини тузиш

«Миллий ўзликни ва тил софлигини сақлаб қолиш ҳар бир жамиятнинг энг устувор вазифаларидан биридир».

Лингвистлар ва олимларнинг роли ҳамда махсус эксперт гуруҳи

Давлат раҳбари бундай мураккаб ва нозик тил жараёнлари фақат юзаки муҳокама билан чекланиб қолмаслиги кераклигини кўрсатиб ўтди. Бу борада мамлакатнинг етакчи олимлари ва лингвистлари ўзларининг профессионал, илмий асосланган фикрларини билдиришлари зарур.

Тил жараёнларини давлат миқёсида оқилона ва сифатли тартибга солиш мақсадида махсус эксперт гуруҳини ташкил этиш таклиф қилинди. Мазкур гуруҳнинг фаолияти ва мувофиқлаштирилиши бевосита Қозоғистон Республикаси Президенти Администрацияси томонидан амалга оширилади. Ушбу ташаббус тўлиқ тарзда қозоқ тилининг асл софлигини сақлаш, миллий қадрият ҳамда маданий ўзликни ҳимоя қилишга қаратилган.

Сизнингча, кундалик мулоқотда миллий ва анъанавий иборалардан фойдаланиш тилнинг асл табиатини сақлаб қолишда қанчалик муҳим ҳисобланади? Ўз фикрингизни изоҳларда қолдиринг!