DNK testi 38 yillik sirni fosh qildi: ikki chaqaloq almashgan

AQSHning Shimoliy Dakota shtatida ikki erkakning hayotini tubdan o‘zgartirgan 38 yillik sir DNK testi orqali ochildi. Ular 1988 yilda tug‘ilgan paytda bir-biri bilan adashtirilib, boshqa oilalarga berilgani ma’lum bo‘ldi. Endi ularning oilalari chaqaloqlarning almashib ketishiga yo‘l qo‘ygani uchun shifoxonani sudga berdi.

Voqea 1988 yil 26 yanvar kuni Grafton shahridagi Unity Medical Center shifoxonasida sodir bo‘lgan. Da’vo arizasida qayd etilishicha, aynan shu kuni shifoxonada faqat ikki nafar chaqaloq dunyoga kelgan. Biroq qandaydir sabab bilan ular uylariga noto‘g‘ri ota-onalar bilan qaytib ketgan.

Oddiy sovg‘a sifatida olingan DNK testi haqiqatni ochdi

Kayl Baylin o‘zining biologik oilasini topishni umuman rejalashtirmagan. U Rojdestvo bayramidagi sovg‘a almashish marosimi uchun tasodifan uy sharoitida o‘tkaziladigan DNK testini tanlagan.

Test natijalari uni genealogik platforma orqali biologik xolasiga olib borgan. Keyin uning jiyani Jeremi Morrison ham DNK tahlilidan o‘tkazilgan. Natija esa ikki erkakning bir oilaga mansubligini aniq va rad etib bo‘lmaydigan tarzda ko‘rsatgan.

«O‘sha paytda xayolim butunlay ostin-ustun bo‘ldi. Bu haqiqiy tug‘ilishdagi almashuv bo‘lganini hech qachon tasavvur qila olmasdik», — dedi Baylin.

Morrison esa Baylinning akasi suratini ko‘rganidayoq nimadir noto‘g‘ri ekanini his qilgan. Uning tashqi ko‘rinishi o‘zinikiga juda o‘xshash edi.

Qolaversa, Baylinda hali ham uni Kayl Baylin sifatida noto‘g‘ri belgilagan shifoxona billagi saqlanib qolgan.

Shifoxona eski hujjatlarni saqlab qolmagan

DNK natijalari ikki yil avval oilalar bilgan hayot haqidagi tasavvurlarni butunlay o‘zgartirgan. Shundan beri ular uchun ko‘plab og‘ir savollar, hissiy uchrashuvlar va «agar shunday bo‘lmaganida nima bo‘lardi?» degan o‘ylar paydo bo‘ldi.

Kaylni o‘z farzandi sifatida katta qilgan Evelin Nyuton uni hali ham o‘z o‘g‘li deb bilishini aytdi. Biroq u biologik o‘g‘li bilan o‘tkazishi kerak bo‘lgan hayotidan mahrum bo‘lganini his qilishini ta’kidladi.

«35 yilni ortga qaytarib, o‘rnini to‘ldirib bo‘lmaydi. Birinchi qadamlar, mashina haydash, uylanish — bularning barchasining o‘rnini qanday qoplash mumkin?» — dedi u.

Shifoxona chaqaloqlar almashganini inkor qilmayapti. Biroq ma’muriyat yoki xodimlarning bu hayotni o‘zgartirgan xatoga bevosita sabab bo‘lganini tasdiqlovchi dalillar topilmaganini bildirdi.

Shifoxona bayonotiga ko‘ra, qariyb 40 yil o‘tib ketgani sababli voqeaga oydinlik kiritishi mumkin bo‘lgan tibbiy va xodimlarga oid hujjatlar saqlanib qolmagan. O‘sha davrda chaqaloqlarni qabul qilgan tibbiy jamoa a’zolarining hech biri hozir shifoxonada ishlamaydi.

«DNK testi 38 yillik xotiralarni yo‘q qila olmaydi»

Morrison esa o‘zini katta qilgan oilasiga nisbatan munosabatini o‘zgartirmagan. U Elizabet O'Tul va Terri Morrisonni hali ham o‘z ota-onasi deb hisoblaydi.

Uning aytishicha, bolaligi mukammal bo‘lmagan bo‘lishi mumkin, ammo u mehr ko‘rgan, sport bilan shug‘ullangan va maktabda yaxshi o‘qigan.

«Men sevilganman. Sport bilan shug‘ullanganman. Maktabda yaxshi natijalarga erishganman. DNK testi 38 yillik xotiralarni mendan tortib ololmaydi», — dedi Morrison.

Hozir u Kolorado-Sitida yashaydi va shamol energetikasi kompaniyasida payvandlash ishlari inspektori bo‘lib ishlaydi. Agar chaqaloqlar tug‘ilganida almashmaganida, ehtimol, u biologik akasi va otasi bilan Shimoliy Dakotadagi don yetishtiriladigan fermada ishlagan bo‘lar edi.

Biologik oilalar bilan uchrashuvlar hissiyotlarga boy bo‘ldi

Baylin va Morrison o‘zlarining biologik ota-onalari bilan uchrashib bo‘lishgan. Ular bu uchrashuvlar iliq o‘tganini, biroq vaziyat tabiiy ravishda biroz noqulay bo‘lganini aytgan.

Ikki erkak hali shaxsan uchrashmagan, ammo telefon orqali muloqot qilib turibdi. Hozir esa har ikki oila bir-biriga yangi munosabatlar orqali moslashishga harakat qilmoqda.

Baylinning ta’kidlashicha, har bir inson ilgari tanimagan odamlarni hayotiga kiritishga to‘g‘ri kelmoqda va bu ijtimoiy jihatdan oson jarayon emas.

Bunday holatlar avval ham aniqlangan

Tug‘ilish paytida chaqaloqlarning adashib ketishi kam uchraydi. Biroq uy sharoitida DNK testlarining ommalashishi tufayli bunday holatlarni yillar o‘tib aniqlash imkoniyati ortib bormoqda.

2024 yilda Norvegiyada ikki ayol tug‘ilishda almashtirilganini aniqlab, inson huquqlari buzilgani haqida hukumatni sudga bergan. 2020 yilda esa 1942 yilda tug‘ilgan va almashtirilganiga ishongan ikki erkak AQSHdagi Rim-katolik yeparxiyasini sudga bergan.

2018 yilda Pensilvaniyada o‘tkazilgan DNK tahlili ikki qizchaning taxminan 75 yil avval almashtirilganini ko‘rsatgan. 2016 yilda Kanada hukumati ham 1975 yilda Manitobaning shimolidagi mahalliy aholi jamoasida ikki chaqaloq almashtirilgani haqidagi dalillardan so‘ng tekshiruv boshlagan.

Zamonaviy texnologiyalar bunday xatolarning oldini olmoqda

Garvard tibbiyot maktabi qoshidagi Bioetika markazida dars beruvchi pediatr-onkolog Jonatan Marronning fikricha, bugungi kunda bunday adashishlar deyarli sodir bo‘lmasligi kerak.

Elektron tibbiy ma’lumotlar tizimi turli kamchiliklarga ega bo‘lishi mumkin, ammo u chaqaloqlarni aniq identifikatsiya qilish va shunga o‘xshash xatolarning oldini olishda muhim himoya vositasi hisoblanadi.

Advokat Tim O'Kif shifoxona bilan bir yil davomida moliyaviy kelishuvga erishishga uringanini, ammo natija bo‘lmaganidan keyin sudga murojaat qilinganini bildirdi. Da’voda beparvolik va tibbiy xatolik tufayli yuzaga kelgan ruhiy zarar qoplanishi so‘ralgan.

Morrison esa bugun haqiqatni bilsa-da, yo‘qotilgan 38 yilni ortga qaytarib bo‘lmasligini tushunadi.

«Hozir haqiqatni bilaman, ammo biz hali ham munosabatlarni shakllantirish ustida ishlayapmiz. Bu hali davom etayotgan jarayon», — dedi u.