Ushbu 6 ichimlik haqiqatan ham ichki a’zolarni davolaydimi?

Ijtimoiy tarmoqlarda «sabzi sharbati ko‘zni davolaydi», «lavlagi miya uchun», «limonli suv jigarni tozalaydi» yoki «kokos suvi buyrakni tiklaydi» kabi tavsiyalar tez-tez uchraydi. Rasmda ham insonning oltita muhim a’zosi uchun alohida ichimliklar ko‘rsatilgan.

Ammo ular haqiqatan ham a’zolarni «davolaydimi»? Ilmiy ma’lumotlarga qaraganda, ayrim ichimliklarda foydali moddalar bor va ular sog‘lom ovqatlanishning bir qismi bo‘lishi mumkin. Biroq birorta sharbat yoki choy kasallangan a’zoni mustaqil ravishda «tiklab» qo‘ymaydi.

Sabzi sharbati va ko‘z: haqiqat bor, ammo bir shart bilan

Rasmda ko‘zlar uchun sabzi sharbati tavsiya qilingan. Bu fikrning ma’lum ilmiy asosi bor.

Sabzi beta-karotinga boy. Organizm uni A vitaminiga aylantira oladi, A vitamini esa normal ko‘rish, immun tizimi va boshqa fiziologik jarayonlar uchun muhim. AQSH Milliy sog‘liqni saqlash institutlari ham A vitamini normal ko‘rish uchun zarurligini qayd etadi.

Ammo bu «sabzi sharbati ko‘rishni tiklaydi» degani emas.

Masalan, miopiya, katarakta, glaukoma yoki to‘r parda kasalliklarini sabzi sharbati bilan davolab bo‘lmaydi. A vitamini yetishmovchiligi bo‘lgan odamda uning yetarli miqdorda olinishi muhim, ammo vitamini yetarli odam ko‘proq sabzi ichsa, ko‘zi avtomatik ravishda o‘tkirlashib ketmaydi.

Lavlagi sharbati miya uchun: eng qiziq dalillar shu yerda

Lavlagi tarkibidagi nitratlar organizmda azot oksidi bilan bog‘liq jarayonlarga ta’sir qilib, qon tomirlar faoliyatini o‘zgartirishi mumkin.

Ayrim tadqiqotlarda nitratga boy lavlagi sharbati miyadagi qon oqimi ko‘rsatkichlariga va muayyan kognitiv vazifalarga ta’sir qilishi kuzatilgan. Masalan, sog‘lom kattalar ishtirokidagi nazoratli tadqiqotda bir martalik lavlagi sharbati qabul qilish ayrim kognitiv test natijalari va miyadagi qon oqimiga ta’sir ko‘rsatgan.

Lekin natijalar bir xil emas.

13 hafta davom etgan boshqa randomizatsiyalangan tadqiqotda lavlagi sharbati keksa ishtirokchilarning kognitiv funksiyasi yoki miya qon oqimida sezilarli yaxshilanish bermagan.

Demak, lavlagi sharbati «miyani davolaydi» deyish erta, ammo uning qon tomir tizimiga ta’siri ilmiy tadqiqotlar uchun qiziq yo‘nalish bo‘lib qolmoqda.

Imbirli choy o‘pkani «tozalaydimi»?

Rasmda o‘pka uchun imbirli choy ko‘rsatilgan. Imbir qadimdan turli xalq tabobatida shamollash, hazm muammolari va boshqa holatlar uchun ishlatilgan.

Ammo zamonaviy tadqiqotlarda imbir bo‘yicha eng ishonchli ma’lumotlar asosan ko‘ngil aynishi kabi holatlarga tegishli. AQSHning NCCIH markazi ham imbirning ko‘plab boshqa maqsadlardagi foydasi bo‘yicha dalillar cheklanganini qayd etadi.

Nafas yo‘llari kasalliklarida ham ayrim tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, COVID-19 bilan kasallangan bemorlardagi randomizatsiyalangan tadqiqotda imbir virusdan tozalanish, kislorod saturatsiyasi yoki nafas olish tezligi kabi asosiy ko‘rsatkichlarni sezilarli yaxshilamagan.

Shuning uchun issiq imbirli choy tomoqni yoqimli qilishi yoki insonga iliqlik berishi mumkin, ammo uni «o‘pkani davolovchi ichimlik» deb qarash to‘g‘ri emas.

Limonli suv jigarni tozalaydimi?

Eng mashhur afsonalardan biri aynan shu.

Limonli suv — suv ichishni ko‘paytirishning yoqimli usuli. U limondan ma’lum miqdorda S vitamini va boshqa moddalar ham beradi.

Ammo jigarni «detoks» qilish uchun maxsus limonli suv kerakligiga ishonchli klinik dalil yo‘q.

Johns Hopkins gepatologlari jigarni «tozalovchi» parhez va mahsulotlar klinik jihatdan yetarlicha isbotlanmaganini, jigar esa organizmning asosiy filtrlash va moddalarni qayta ishlash tizimlaridan biri ekanini ta’kidlaydi.

Ya’ni jigarni «yuvib tashlash» shart emas.

U uchun ancha muhim narsalar — alkogolni cheklash, sog‘lom vaznni saqlash, ortiqcha ovqatlanmaslik va xavf omillari mavjud bo‘lsa tibbiy tekshiruvdan o‘tish.

Kokos suvi buyrak uchun: foydali bo‘lishi ham, xavfli bo‘lishi ham mumkin

Kokos suvi elektrolitlar, ayniqsa kaliyga boy.

Kichik tadqiqotlarda uni qabul qilish siydikdagi sitrat miqdorini oshirishi ko‘rsatilgan. Sakkiz sog‘lom ko‘ngilli ishtirok etgan tadqiqotda kokos suvi siydikdagi sitrat va kaliy miqdorini ko‘paytirgan.

2025 yilda e’lon qilingan yana bir kichik randomizatsiyalangan tadqiqotda ham kokos suvi va limonli suv siydikdagi sitratni oshirgan, ammo mualliflar bu natijani kattaroq tadqiqotlarda tasdiqlash zarurligini ta’kidlagan.

Shunga qaramay, kokos suvi buyrakni «davolaydi» degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

Hatto buyrak funksiyasi pasaygan ayrim odamlar uchun uning yuqori kaliy miqdori muammoga aylanishi mumkin. Milliy Buyrak Jamg‘armasi buyrak kasalligi bo‘lgan odamlarga kokos suvini kaliy miqdori yuqori bo‘lgan ichimlik sifatida ehtiyot qilishni tavsiya etadi.

Anor sharbati va yurak: dalil eng kuchli bo‘lgan ichimliklardan biri

Anor polifenollarga boy va uning yurak-qon tomir tizimiga ta’siri bir qator klinik tadqiqotlarda o‘rganilgan.

14 ta klinik tadqiqot va 573 nafar ishtirokchini qamrab olgan tahlilda anor sharbatini qabul qilish sistolik va diastolik qon bosimining ma’lum darajada pasayishi bilan bog‘langan.

Boshqa randomizatsiyalangan tadqiqotlarda ham qisqa muddatda qon bosimining pasayishi kuzatilgan.

Biroq bu yerda ham katta farq bor:

qon bosimiga ijobiy ta’sir ehtimoli ≠ yurak kasalligini davolash.

Anor sharbati infarkt, yurak yetishmovchiligi yoki gipertoniya uchun dori o‘rnini bosmaydi. Qolaversa, sharbatlar butun mevaga nisbatan tolasi kam va tabiiy shakari konsentrlangan bo‘lishi mumkin.

Rasmdagi qaysi tavsiyaga ko‘proq ishonish mumkin?

Rasmni bitta jumla bilan baholasak, u foydali mahsulotlarni to‘g‘ri a’zolar bilan bog‘lagan joylari bor, ammo «organ healing» — «a’zolarni davolaydi» degan sarlavha ilmiy jihatdan ortiqcha kuchaytirilgan.

Sabzida ko‘rish uchun muhim provitamin A bor. Lavlagi nitratlari qon tomir faoliyatiga ta’sir qilishi mumkin, ammo miya bo‘yicha natijalar hali bir xil emas. Anor sharbati bo‘yicha qon bosimiga oid ma’lumotlar umidbaxsh. Imbir, limonli suv va kokos suvini esa muayyan a’zoni «tozalaydi» yoki «tiklaydi» degan davo sifatida ko‘rsatishga asos yetarli emas.

Eng muhim qoida

Sog‘lom ovqatlanishda sabzi, lavlagi, limon, imbir, kokos va anorning o‘rni bo‘lishi mumkin. Lekin organizmni alohida-alohida «ta’mirlanadigan» oltita a’zo sifatida tasavvur qilish noto‘g‘ri.

Yurak, buyrak, jigar, miya, ko‘z va o‘pka bir-biri bilan bog‘liq yagona organizmning qismlaridir.

Shuning uchun ularni asrashning asosiy yo‘li bitta «mo‘jizaviy sharbat» emas, balki muvozanatli ovqatlanish, yetarli harakat, uyqu, chekishdan voz kechish, alkogolni cheklash va zarur tibbiy nazoratdir.

Ayniqsa buyrak, yurak yoki qandli diabet bilan bog‘liq kasalliklari bor odamlar turli sharbatlarni ko‘p miqdorda ichishdan oldin shifokor bilan maslahatlashgani ma’qul.

Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.