Ғалымдар Жер халқын екі есе азайтуды ұсынды

Қазіргі таңда Жер бетінде 8 миллиардтан астам адам тұрады. Қоршаған ортаға түсетін қысымды азайту және табиғи ресурстарды неғұрлым тұрақты пайдалану мақсатында ғалымдар 2200 жылға қарай әлем халқын кезең-кезеңімен 4 миллиард адамға дейін қысқартуды ұсынды. Бұл туралы «Тұрақты даму» журналында жарияланған зерттеуге сүйеніп Naked Science басылымы хабарлады.

Зерттеу авторларының айтуынша, халық санының табиғи түрде азаюы жер ресурстарына, азық-түлікке, су мен энергияға түсетін жүктемені төмендетеді. Сонымен қатар бұл қоршаған ортаның ластану деңгейін азайтып, климаттың өзгеруіне әсер ететін факторларды қысқартуға және туу көрсеткіші жоғары аймақтардағы кедейлікті төмендетуге ықпал етуі мүмкін. Ғалымдардың пікірінше, бұл ресурстар үшін туындайтын қақтығыстар мен мәжбүрлі көші-қонды да азайтуға көмектеседі. Ал халық тығыз орналасқан өңірлерде өмір сүру сапасы жақсаруы мүмкін.

Авторлар халық санын азайту үшін мәжбүрлеуге немесе зорлық-зомбылыққа негізделген шараларды қолдану қажет емес екенін ерекше атап өтті. Оның орнына олар туу көрсеткіші жоғары кедей аймақтарда білім беру, медицина және әлеуметтік даму мүмкіндіктерін кеңейтуді ең тиімді шешім ретінде көрсетті. Әсіресе қыздарға сапалы білім алуға мүмкіндік беру негізгі факторлардың бірі ретінде аталды.

Зерттеушілердің пікірінше, әйелдер білім алу, жұмыс істеу және бала туу мәселесінде дербес шешім қабылдай алатын қоғамдарда туу көрсеткіші табиғи түрде тұрақтанады. Олар бұл тұрғыда Иран, Оңтүстік Корея және Коста-Рика тәжірибесін мысалға келтірді. Бұл елдерде 10–20 жыл ішінде бір әйелге шаққандағы орташа бала саны шамамен екі есе азайған.

Зерттеуде атап өтілгендей, соңғы 25 жылда әлемдегі жалпы туу коэффициенті бір әйелге шаққанда 2,75 баладан 2,25 балаға дейін төмендеген. Ғалымдар бұл үрдіс тағы 25 жылға созылса, әлем бойынша орташа көрсеткіш 1,75 балаға дейін түсуі мүмкін екенін айтуда.

Сонымен бірге бұл идеяны қолдамайтын мамандар да бар. Олардың пікірінше, адамзат алдында тұрған негізгі мәселе халық саны емес, ресурстардың тең бөлінбеуі және олардың тиімсіз пайдаланылуы. Алайда зерттеу авторлары тұрақты дамуға қол жеткізу үшін халық өсімінің қарқынын бәсеңдетумен қатар, әр адамның қоршаған ортаға әсерін азайту да маңызды екенін атап өтті.

Мәлімет үшін, 2026 жылғы 15 қаңтардағы жағдай бойынша Өзбекстан халқының саны 39 миллион 47 мыңнан асты. Оның 19,76 миллионын ерлер, 19,3 миллионын әйелдер құрайды. Сондай-ақ елде 21,3 миллион адам қалаларда, ал 17,8 миллион тұрғын ауылдық жерлерде тұрады.