Oq uy ma’muriyati rahbarining o‘rinbosari va AQSH prezidentining ichki xavfsizlik bo‘yicha maslahatchisi Stiven Miller Grenlandiya mavzusida yana bir bor keskin bayonot berdi. U Fox News telekanaliga bergan intervyusida (hamda bir qator media chiqishlarida) hududni kim himoya qila olsa, nazorat ham o‘sha tomonga o‘tishi haqidagi tamoyilni tilga olgan va Daniya imkoniyatlari bu mas’uliyatga “torlik qiladi”, degan mazmunda fikr bildirgan.
Millerning ta’kidlashicha, Daniya iqtisodiyoti ham, armiyasi ham nisbatan kichik bo‘lib, u Arktikadagi ulkan hudud — Grenlandiyani to‘liq qo‘riqlash darajasida emas. Shu nuqtada u “hududni nazorat qilish huquqi uni himoya qilish qobiliyatiga bog‘liq” degan qarashni eslatadi va bu fikr tarixan ancha qadimdan mavjud, degan ishora qiladi.
Grenlandiya — Daniyaning avtonom hududi hisoblanadi va Daniya NATO a’zosi sifatida orolning xavfsizligi masalasida ham xalqaro tizimning bir qismi. Biroq Donald Tramp ma’muriyati Grenlandiyaning AQSH milliy xavfsizligi va Arktikadagi geosiyosiy muvozanat uchun “kalit nuqta” ekanini qayta-qayta urg‘ulab kelmoqda. Trampning pozitsiyasiga ko‘ra, mintaqada Rossiya va Xitoyning faolligi oshib bormoqda, shu sabab orol strategik ahamiyat kasb etadi.
Bu yerda yana bir muhim detal bor: Tramp jamoasi “Oltin gumbaz” (Golden Dome) deb tilga olinayotgan raketaga qarshi mudofaa konsepsiyasi kontekstida ham Grenlandiyani ahamiyatli nuqta sifatida ko‘rsatmoqda. Ya’ni, Arktika yo‘nalishidagi kuzatuv va mudofaa arxitekturasida orolning joylashuvi katta rol o‘ynashi mumkin.
Albatta, bunday bayonotlar Yevropada ham beqarorlik va xavotir uyg‘otmoqda. Tramp ilgariroq Vashington Grenlandiya ustidan nazoratni “qanday bo‘lmasin” qo‘lga kiritishi kerak, degan fikrni bildirgani, Oq uy esa harbiy variant ham nazariy jihatdan “variantlardan biri” ekanini aytib o‘tgani haqida ham xabarlar tarqalgan. Shu fon ortidan Yevropa tomoni orol atrofida xavfsizlik masalasiga jiddiyroq yondashishga majbur bo‘lyapti — Arktika endi “sovuq” emas, juda “qiziq” nuqtaga aylanyapti.
Yakundagi asosiy savol bitta: bu bayonotlar siyosiy bosim vositasimi yoki haqiqatan yangi katta o‘yinning boshlanishimi? Har holda, Grenlandiya masalasi yaqin oylarda ham xalqaro kun tartibidan tushib qolmaydi — Arktikadagi “katta karta” endi ochilib ketganga o‘xshaydi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
