Ukrainadagi urushni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralar atrofidagi eng og‘riqli masala yana hudud mavzusiga borib taqaldi. Volodimir Zelenskiy AFPga bergan intervyusida AQSH vositachiligidagi muloqotlarda Kiyevdan butun Donbassdan chiqib ketish talab qilinayotgani, bu borada Rossiya bilan pozitsiyalar o‘xshash tus olayotganini aytgan. Uning ta’kidicha, “urush ertagayoq tugasin desangiz — Donbassdan chiqing” degan chaqiriq ikki tomondan ham yangrayapti.
Hududiy masalalar shu paytgacha ham asosiy to‘siq bo‘lib kelgan, hozir esa muzokaralarning “sinov nuqtasi”ga aylandi: Moskva butun Donbassga da’vo qilmoqda, Kiyev esa bu talabni keskin rad etib, kamida front chizig‘ini “muzlatish” (o‘t ochishni to‘xtatish) variantini ilgari suryapti.
Manbalarda qayd etilishicha, ayni holatda Ukraina qo‘shinlari Donesk viloyatining taxminan beshdan bir qismini ushlab turibdi, Rossiya kuchlari esa Luhansk viloyatining deyarli butun hududini nazorat qiladi. Shu ikki mintaqa jamlanib Donbass deb ataladi.
“Muzlatilgan front” va Yevropa qo‘shinlari g‘oyasi
Zelenskiy intervyuda o‘t ochish to‘xtatilgan taqdirda Yevropa qo‘shinlari muzlatilgan to‘qnashuv chizig‘iga yaqinroq joylashtirilishi g‘oyasini qo‘llab-quvvatlagan. Bir qarashda bu “qahva bilan emas, kafolat bilan keling” degan signal: ya’ni xavfsizlik kafolati qancha kuchli bo‘lsa, tinchlik rejasi shuncha “ishlaydi”.
«Ukrainaliklar, albatta, hamkorlarimiz biz bilan yonma-yon front chizig‘ida turishini xohlaydi», — dedi u, shu bilan birga «albatta, hech kim birinchi chiziqda turishni istamaydi», deya tan oldi.
Ko‘p millatli kontingent tuzish tashabbusini esa, ayniqsa, Fransiya va Buyuk Britaniya faol ilgari suryapti. Emmanuel Makron va Kir Starmer Parijda “bayonot”ni imzolaganidan keyin, “o‘t ochish to‘xtasa, qo‘shimcha xavfsizlik infratuzilmasi va kuchlar formati” haqida ochiq gapirildi.
Shu bilan birga, Makron kontingent yerda, havoda va dengizda bo‘lishi, ammo aloqa chizig‘idan uzoqroqda joylashtirilishi kerakligini aytgan. Zelenskiy esa, aksincha, uni yanada yaqinroq ko‘rishni xohlayotganini bildirgan — chunki frontga yaqin joyda “qog‘ozdagi kafolat” emas, real tiyib turuvchi omil kerak, degan pozitsiya kuchli.
Germaniya ehtiyotkor, lekin eshikni yopmayapti
Fridrix Mers ham Germaniyaning siyosiy-iqtisodiy va harbiy ishtiroki davom etishi mumkinligini aytib, ehtimoliy ssenariy sifatida o‘t ochish to‘xtagandan keyin kuchlarni NATOga a’zo qo‘shni davlat hududida joylashtirish variantini tilga olgan — ya’ni “Ukraina ichiga emas, yonida” yondashuvi.
«Germaniya siyosiy, moliyaviy va harbiy ishtirokini davom ettiradi. Bu, masalan, o‘t ochish to‘xtagandan keyin Ukraina uchun kuchlarimizni NATOning qo‘shni hududida joylashtirishimizni ham anglatishi mumkin», — degan edi o‘shanda Mers.
Nega bu xabar muhim?
Hozirgi manzarada “tinchlik formulasi” degani faqatgina o‘q otish to‘xtashi emas. Eng og‘ir savollar shu yerda: hudud bo‘yicha kim nimadan qay darajada voz kechadi, o‘t ochishni kim va qanday nazorat qiladi, kafolatlar qayerda va qaysi kuch bilan ta’minlanadi. Shuning uchun Donbass atrofidagi bahs hal bo‘lmay turib, muzokaralar tezda yechimga kelishi qiyin — realistik aytganda, bu taqdirda “tez yakun” emas, “uzoq tortishuv” ssenariysi ko‘proq ko‘zga tashlanyapti.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
