Украинадаги урушни тўхтатиш бўйича музокаралар атрофидаги энг оғриқли масала яна ҳудуд мавзусига бориб тақалди. Володимир Зеленский AFPга берган интервюсида АҚШ воситачилигидаги мулоқотларда Киевдан бутун Донбассдан чиқиб кетиш талаб қилинаётгани, бу борада Россия билан позициялар ўхшаш тус олаётганини айтган. Унинг таъкидича, “уруш эртагаёқ тугасин десангиз — Донбассдан чиқинг” деган чақириқ икки томондан ҳам янграяпти.
Ҳудудий масалалар шу пайтгача ҳам асосий тўсиқ бўлиб келган, ҳозир эса музокараларнинг “синов нуқтаси”га айланди: Москва бутун Донбассга даъво қилмоқда, Киев эса бу талабни кескин рад этиб, камида фронт чизиғини “музлатиш” (ўт очишни тўхтатиш) вариантини илгари суряпти.
Манбаларда қайд этилишича, айни ҳолатда Украина қўшинлари Донецк вилоятининг тахминан бешдан бир қисмини ушлаб турибди, Россия кучлари эса Луҳанск вилоятининг деярли бутун ҳудудини назорат қилади. Шу икки минтақа жамланиб Донбасс деб аталади.
“Музлатилган фронт” ва Европа қўшинлари ғояси
Зеленский интервюда ўт очиш тўхтатилган тақдирда Европа қўшинлари музлатилган тўқнашув чизиғига яқинроқ жойлаштирилиши ғоясини қўллаб-қувватлаган. Бир қарашда бу “қаҳва билан эмас, кафолат билан келинг” деган сигнал: яъни хавфсизлик кафолати қанча кучли бўлса, тинчлик режаси шунча “ишлайди”.
«Украиналиклар, албатта, ҳамкорларимиз биз билан ёнма-ён фронт чизиғида туришини хоҳлайди», — деди у, шу билан бирга «албатта, ҳеч ким биринчи чизиқда туришни истамайди», дея тан олди.
Кўп миллатли контингент тузиш ташаббусини эса, айниқса, Франция ва Буюк Британия фаол илгари суряпти. Эммануэл Макрон ва Кир Стармер Парижда “баёнот”ни имзолаганидан кейин, “ўт очиш тўхтаса, қўшимча хавфсизлик инфратузилмаси ва кучлар формати” ҳақида очиқ гапирилди.
Шу билан бирга, Макрон контингент ерда, ҳавода ва денгизда бўлиши, аммо алоқа чизиғидан узоқроқда жойлаштирилиши кераклигини айтган. Зеленский эса, аксинча, уни янада яқинроқ кўришни хоҳлаётганини билдирган — чунки фронтга яқин жойда “қоғоздаги кафолат” эмас, реал тийиб турувчи омил керак, деган позиция кучли.
Германия эҳтиёткор, лекин эшикни ёпмаяпти
Фридрих Мерц ҳам Германиянинг сиёсий-иқтисодий ва ҳарбий иштироки давом этиши мумкинлигини айтиб, эҳтимолий сценарий сифатида ўт очиш тўхтагандан кейин кучларни НАТОга аъзо қўшни давлат ҳудудида жойлаштириш вариантини тилга олган — яъни “Украина ичига эмас, ёнида” ёндашуви.
«Германия сиёсий, молиявий ва ҳарбий иштирокини давом эттиради. Бу, масалан, ўт очиш тўхтагандан кейин Украина учун кучларимизни НАТОнинг қўшни ҳудудида жойлаштиришимизни ҳам англатиши мумкин», — деган эди ўшанда Мерц.
Нега бу хабар муҳим?
Ҳозирги манзарада “тинчлик формуласи” дегани фақатгина ўқ отиш тўхташи эмас. Энг оғир саволлар шу ерда: ҳудуд бўйича ким нимадан қай даражада воз кечади, ўт очишни ким ва қандай назорат қилади, кафолатлар қаерда ва қайси куч билан таъминланади. Шунинг учун Донбасс атрофидаги баҳс ҳал бўлмай туриб, музокаралар тезда ечимга келиши қийин — реалистик айтганда, бу тақдирда “тез якун” эмас, “узоқ тортишув” сценарийси кўпроқ кўзга ташланяпти.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
