Bostirilgan tuyg‘ular tanani kasal qiladimi? Ilm nima deydi?

G‘azabni ichga yutish jigarni kasal qiladimi? Uzoq davom etgan xafalik kistalar paydo bo‘lishiga olib keladimi? Qo‘rquv esa katarakta yoki bronxitni chaqirishi mumkinmi?

Ijtimoiy tarmoqlarda his-tuyg‘ularni muayyan a’zolar va kasalliklarga bog‘laydigan «psixosomatik xaritalar» juda ommalashgan. Ularda har bir emotsiya go‘yo tananing ma’lum nuqtasida «to‘planib», keyin kasallikka aylanishi aytilgan.

Ammo tibbiyotdagi manzara bundan ancha murakkab. Stress va kuchli his-tuyg‘ular haqiqatan ham organizmga jismoniy ta’sir qilishi mumkin, lekin «g‘azab = jigar kasalligi» yoki «qo‘rquv = katarakta» kabi to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lanishlar ilmiy jihatdan tasdiqlanmagan.

His-tuyg‘ular tanadan izsiz o‘tib ketmaydi

Bu yerda infografikaning asosiy g‘oyasi butunlay noto‘g‘ri emas.

Stress organizmning real fiziologik reaksiyasidir. AQSH Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazi ma’lumotiga ko‘ra, uzoq davom etgan stress bosh og‘rig‘i, tanadagi og‘riqlar, oshqozon bilan bog‘liq muammolar, uyqu va ishtaha o‘zgarishlariga sabab bo‘lishi, mavjud surunkali kasalliklarning alomatlarini kuchaytirishi mumkin.

Demak, «hammasi xayolda» deyish ham noto‘g‘ri.

Inson qattiq xavotirlanganda yuragi tez urishi, qorni og‘rishi yoki boshi og‘rishi mumkin — bu alomatlar real. Masala ularning sababini to‘g‘ri tushunishda.

G‘azab: o‘t pufagida tosh yoki jigar kasalligiga sababmi?

Infografikada g‘azab va jahl o‘t pufagidagi toshlar, jigar kasalliklari, angina hamda o‘tkir respirator virusli infeksiyalar bilan bog‘langan.

Ammo zamonaviy tibbiyot bunday to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liqlikni ko‘rsatmaydi.

O‘t pufagida toshlar o‘t tarkibida xolesterin yoki bilirubin miqdorining ortishi, o‘t pufagining yetarlicha bo‘shamasligi va boshqa biologik omillar bilan bog‘liq. Semizlik va juda tez vazn tashlash ham xavfni oshirishi mumkin. G‘azab o‘t toshlarining tan olingan sababi emas.

Jigar kasalliklari ham turli sabablarga ega: virusli gepatitlar, ortiqcha alkogol, metabolik kasalliklar, ayrim dorilar, autoimmun va genetik omillar shular jumlasidan.

O‘RVI esa nomining o‘zi ko‘rsatib turganidek, viruslar bilan bog‘liq. CDC 200 dan ortiq respirator virus oddiy shamollashga sabab bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Shuning uchun «jahlingizni ichga yutsangiz, virus yuqadi» degan xulosa tibbiy jihatdan to‘g‘ri emas.

Xafalik va aybdorlik: hayz sikliga ta’sir qilishi mumkinmi?

Bu yerda vaziyat qiziqroq.

«Xafalik kistalar yoki poliplarni keltirib chiqaradi» degan fikrga ishonchli dalil yo‘q. Ammo uzoq davom etuvchi kuchli stress hayz sikliga ta’sir qilishi mumkin.

AQSH Ayollar salomatligi bo‘yicha rasmiy resursida yuqori darajadagi surunkali stress hayzning noto‘g‘ri kelishiga olib kelishi, og‘ir stress esa ovulyatsiya va hayz siklini boshqaruvchi jarayonlarga ta’sir qilishi mumkinligi qayd etilgan.

Bu «xafalik bachadonda to‘planadi» degani emas.

Gormonal tizim stressga javob beradi va shu orqali sikl o‘zgarishi mumkin. Biroq hayzning muntazam buzilishida polikistoz tuxumdon sindromi, vazn o‘zgarishi, qalqonsimon bez muammolari, diabet va boshqa tibbiy sabablar ham bo‘lishi mumkin.

Shu sabab simptomni faqat emotsiya bilan izohlab, tekshiruvni kechiktirish to‘g‘ri emas.

Xavotir va stress: oshqozon haqiqatan «javob beradimi»?

Ha — va bu psixologiya bilan tibbiyot eng yaqin tutashadigan sohalardan biri.

Miya va ichak tizimi bir-biri bilan doimiy aloqada. NIDDK funksional dispepsiya va asabiy ichak sindromi kabi holatlarda miya–ichak o‘zaro ta’siri muhim rol o‘ynashini qayd etadi. Xavotir va depressiya ayrim odamlarda hazm tizimi alomatlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Stress qorin og‘rig‘i, dam bo‘lish, ich ketishi kabi alomatlarni kuchaytirishi mumkin.

Ammo bu yerda juda muhim farq bor.

Infografikada stress «gastrit» va «yazva» — yara kasalligiga sabab sifatida ko‘rsatilgan. Peptik yaraning eng keng tarqalgan sabablari esa Helicobacter pylori bakteriyasi va ibuprofen, aspirin, naproksen kabi steroid bo‘lmagan yallig‘lanishga qarshi dorilar hisoblanadi.

Tibbiyotda «stress gastritis» degan holat ham bor, ammo u odatda oddiy kundalik xavotirdan emas, og‘ir jarohat, katta kuyish, sepsis yoki kritik kasallik kabi juda jiddiy fiziologik stress holatlarida kuzatiladi.

Stress qon bosimini oshiradimi?

Qisqa muddatda — mumkin.

Stress paytida organizm «kurash yoki qochish» reaksiyasiga o‘tadi: yurak tezroq uradi, qon tomirlari torayadi va qon bosimi vaqtincha ko‘tarilishi mumkin. Surunkali stress bilan doimiy gipertoniya o‘rtasidagi munosabat esa murakkab va hali ham o‘rganilmoqda.

Ya’ni qon bosimi yuqori bo‘lgan odamga «bu faqat asabdan» deb dori yoki tekshiruvni tashlab qo‘yish xavfli.

Qo‘rquv bronxit yoki o‘pka kasalligini keltirib chiqaradimi?

Infografikada qo‘rquv bronxit, faringit va o‘pka kasalliklari bilan bog‘langan.

O‘tkir bronxitning eng keng tarqalgan sababi viruslardir. Faringitga ham turli infeksiyalar sabab bo‘lishi mumkin; masalan, A guruhi streptokokki bakterial faringitning ma’lum sabablaridan biri hisoblanadi.

Qo‘rquv nafas olish tezligiga, ko‘krakda siqilish hissiga yoki giperventilyatsiyaga ta’sir qilishi mumkin. Ammo u virus yoki bakteriya o‘rnini bosib, infeksiya paydo qilmaydi.

Qo‘rquv ko‘zni ham kasal qiladimi?

Infografikada gipermetropiya va katarakta ham qo‘rquv bilan bog‘langan. Bu da’voni tasdiqlaydigan tibbiy asos yo‘q.

Gipermetropiya — ko‘z olmasi olddan orqaga juda qisqa bo‘lishi yoki shox parda va gavhar shakli bilan bog‘liq refraksion holat. Ko‘p odamlar u bilan tug‘iladi.

Kataraktaning eng keng tarqalgan sababi esa yosh o‘tishi bilan ko‘z gavharidagi tabiiy o‘zgarishlardir. Diabet, ko‘z jarohati, steroid dorilar, chekish va ultrabinafsha nurlanish ham xavfga ta’sir qilishi mumkin.

Qo‘rquv bu ro‘yxatda yo‘q.

Demak, psixosomatika yolg‘onmi?

Yo‘q. Lekin uni «har bir emotsiyaning o‘z a’zosi bor» degan jadvalga tushirish noto‘g‘ri.

Inson psixikasi va tanasi bir-biridan ajralgan ikki tizim emas. Surunkali stress uyqu, ishtaha, og‘riqni his qilish, ichak faoliyati, bosh og‘rig‘i, hayz sikli va ayrim mavjud kasalliklarning kechishiga ta’sir qilishi mumkin.

Ammo bu:

• «g‘azab — jigarda»,

• «xafalik — ichakda»,

• «qo‘rquv — ko‘zda»

degan qat’iy xarita mavjud degani emas.

Eng xavfli xato — real kasallikni faqat emotsiyaga bog‘lash

Insonda doimiy qorin og‘rig‘i bo‘lsa, «xafaligimdan» deb yuraverish mumkin emas.

Hayz sikli muntazam buzilsa — sababini tekshirish kerak. Ko‘rish yomonlashsa — oftalmolog zarur. Qon bosimi yuqori bo‘lsa — uni o‘lchash va nazorat qilish kerak. Nafas olish qiyinlashsa yoki uzoq davom etuvchi yo‘tal bo‘lsa — tibbiy baholash muhim.

Emotsional holatni yaxshilash ham salomatlikning bir qismi. Ammo u tibbiy tashxis va davolashning o‘rnini bosmaydi.

Eng to‘g‘ri yondashuv ikki tomonni ham inkor qilmaslikdir: tananing alomatlarini tekshirish va bir vaqtning o‘zida stress, xavotir hamda yig‘ilib qolgan his-tuyg‘ularga ham e’tibor berish.

Chunki hislarni eshitish muhim. Lekin organizm yuborgan signallarni ham «hammasi asabdan» deb o‘tkazib yuborish mumkin emas.

Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.