Qon guruhingiz qarish tezligini belgilaydimi? Olimlar haqiqatni ochiqladi

Qon guruhi insonning nafaqat salomatligi, balki qancha umr ko‘rishi va qarish jarayonlariga ham ta’sir qilishi mumkinligi haqidagi gaplar internetda tez-tez uchraydi. Ayniqsa, ayrim qon guruhi egalari sekinroq qarishi haqidagi da’volar ko‘pchilikning e’tiborini tortmoqda. Ammo ilm-fan bu borada qanday xulosaga kelgan?

Insonning tashqi ko‘rinishi, organizmning qarishi va umr davomiyligiga ta’sir qiluvchi omillar ko‘p. Irsiyat, ovqatlanish, jismoniy faollik, uyqu sifati, zararli odatlar va surunkali kasalliklar shular jumlasidan. Biroq qon guruhining ham bu jarayonlarda o‘rni bormi?

Ilmiy tadqiqotlar qon guruhlari bilan ayrim kasalliklar o‘rtasida bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi. Lekin qon guruhi insonning qanchalik tez qarishini bevosita belgilaydi, degan xulosa hozircha ishonchli dalillar bilan tasdiqlanmagan.

Qon guruhi organizmda qanday vazifani bajaradi?

Qon guruhi eritrotsitlar — qizil qon hujayralari yuzasidagi muayyan antigenlarga qarab aniqlanadi. Keng tarqalgan ABO tizimida qon A, B, AB va O guruhlariga ajratiladi. Bundan tashqari, Rh omili ham mavjud bo‘lib, u musbat yoki manfiy bo‘lishi mumkin.

Qon guruhining asosiy amaliy ahamiyati qon quyishda moslikni ta’minlash bilan bog‘liq. Shu bilan birga, ABO tizimiga ta’sir qiluvchi genetik xususiyatlar ayrim kasalliklarga moyillik bilan ham bog‘langan.

Biroq qon guruhi organizmdagi barcha jarayonlarni belgilab bermaydi. U insonning tashqi ko‘rinishi, terining qarish tezligi yoki umr davomiyligi haqida yakka o‘zi ishonchli xulosa chiqarish uchun yetarli emas.

Qon guruhlari va qarish o‘rtasida qanday bog‘liqlik aniqlangan?

2026 yilda Mechanisms of Ageing and Development ilmiy jurnalida e’lon qilingan sharhda ABO qon guruhlari, yoshga bog‘liq kasalliklar va qarish mexanizmlari o‘rtasidagi ehtimoliy aloqalar tahlil qilingan.

Tadqiqotchilar qon guruhlari bilan yurak-qon tomir kasalliklari, tromb hosil bo‘lishi, diabet va boshqa salomatlik muammolari o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rib chiqqan. Ammo qon guruhining umr davomiyligiga to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’siri haqidagi ma’lumotlar bir xil emas.

Mualliflarning umumiy xulosasiga ko‘ra, qon guruhi qarish bilan bog‘liq ayrim biologik jarayonlarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan omillardan biri, xolos. Uni insonning qarish tezligini mustaqil ravishda aniqlaydigan ishonchli biologik ko‘rsatkich deb hisoblash uchun hozircha asos yetarli emas.

Demak, qon guruhi bilan bog‘liq ayrim farqlar mavjud bo‘lishi mumkin, ammo ularni «bu qon guruhi egalari tez qariydi, boshqalari esa yoshligini uzoq saqlaydi» degan qat’iy qoidaga aylantirib bo‘lmaydi.

Qaysi qon guruhida yurak-qon tomir xavfi yuqoriroq bo‘lishi mumkin?

Ilmiy tadqiqotlarda aniqroq kuzatilgan yo‘nalishlardan biri — qon guruhi va qon ivishi o‘rtasidagi bog‘liqlikdir.

2020 yilda Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology jurnalida e’lon qilingan yirik tadqiqotda 406 755 nafar inson ma’lumotlari tahlil qilingan. Natijalar A va B qon guruhlari O guruhiga nisbatan ayrim tromboembolik holatlar xavfining yuqoriroq bo‘lishi bilan bog‘liq ekanini ko‘rsatgan.

Bu farqlar qon ivishida ishtirok etuvchi ayrim omillar va qon tomirlar faoliyati bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ammo tadqiqot natijalarini barcha odamlarga bir xil tatbiq etish yoki qon guruhiga qarab muayyan insonning kelajakda qanday kasallikka chalinishini oldindan aytish to‘g‘ri emas.

Eng muhimi, tromb hosil bo‘lishi yoki yurak-qon tomir kasalligi xavfi bilan qarish tezligi bir xil tushuncha emas. Muayyan kasallikka moyillik organizmning biologik yoshi albatta tezlashishini anglatmaydi.

Qon guruhi umr davomiyligini belgilaydimi?

Bu savolga javob izlagan tadqiqotlar ham mavjud.

2020 yilda xitoylik uzoq umr ko‘ruvchilar ishtirokida o‘tkazilgan tadqiqotda 2 201 nafar yuz yoshdan oshgan insonning genetik ma’lumotlari 2 330 nafar o‘rta yoshli ishtirokchining ma’lumotlari bilan taqqoslangan.

Natijada A, B, O va AB qon guruhlarining tarqalishida statistik jihatdan ishonchli farq aniqlanmagan. Mualliflar mazkur guruhda qon guruhi bilan uzoq umr ko‘rish o‘rtasida bog‘liqlik topilmaganini qayd etgan.

Albatta, bitta tadqiqot barcha savollarga yakuniy javob bermaydi. Turli mamlakatlar, etnik guruhlar va yashash sharoitlarida o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari bir-biridan farq qilishi mumkin. Shu sababli qon guruhi muayyan insonning qancha yashashini belgilaydi, degan fikr ilmiy jihatdan asoslanmagan.

Unda insonning qarish tezligiga nimalar ta’sir qiladi?

Qarish — genetik xususiyatlar, hujayralardagi o‘zgarishlar, atrof-muhit va hayot tarzi bilan bog‘liq murakkab jarayon. Uning tezligi har bir insonda turlicha kechishi mumkin.

Salomatlikni asrash va yoshga bog‘liq kasalliklar xavfini kamaytirishda quyidagi omillarga e’tibor berish muhim:

• Muvozanatli ovqatlanish. Organizmni zarur oziq moddalar bilan ta’minlash umumiy salomatlik uchun muhim.

• Jismoniy faollik. Muntazam harakat yurak-qon tomir tizimi, mushaklar va umumiy jismoniy holatni qo‘llab-quvvatlaydi.

• Yetarli uyqu. Uyqu organizmning tiklanishi va ko‘plab fiziologik jarayonlarning me’yorda ishlashida muhim o‘rin tutadi.

• Zararli odatlardan saqlanish. Chekishdan voz kechish va spirtli ichimliklar bilan bog‘liq xavflarni cheklash salomatlik uchun ahamiyatli.

• Profilaktik tekshiruvlar. Qon bosimi, qondagi glyukoza va xolesterin kabi ko‘rsatkichlarni nazorat qilish ayrim kasalliklarni o‘z vaqtida aniqlashga yordam beradi.

Bu omillar insonni qarishdan butunlay himoya qilmaydi. Ammo ular sog‘lom qarish va hayot sifatiga ijobiy hissa qo‘shishi mumkin.

Xulosa: qon guruhidan ko‘ra muhimroq omillar bor

Qon guruhi haqidagi ma’lumotlar tibbiyotda muhim ahamiyatga ega. U ayrim kasalliklarga moyillikni o‘rganishda yordam berishi mumkin. Biroq qon guruhining o‘ziga qarab insonning qanchalik tez qarishi, tashqi ko‘rinishini qancha vaqt yosh saqlashi yoki necha yil umr ko‘rishini aniqlab bo‘lmaydi.

Shuning uchun «qon guruhingiz qarish tezligini belgilaydi» degan da’voni isbotlangan ilmiy fakt sifatida qabul qilishga shoshilmaslik kerak.

Insonning sog‘lom qarishiga bitta biologik belgi emas, balki ko‘plab omillarning o‘zaro ta’siri sabab bo‘ladi. Qon guruhingizni bilish foydali, ammo salomatlikni asrashda kundalik odatlar, kasalliklarning oldini olish va o‘z vaqtida tibbiy ko‘rikdan o‘tish ancha amaliy ahamiyatga ega.