Yoshlik siri topildi: Olimlar eng keksa insonning organizmini o‘rganib hayratda qoldi...

Jahon tibbiyoti va genetika fanida insoniyatning uzoq umr ko‘rish sirlarini ochib beruvchi haqiqiy ilmiy kashfiyot qayd etildi. Dunyoning nufuzli Science Daily nashri xabariga ko‘ra, xalqaro olimlar guruhi 117 yoshida vafot etgan va sayyoramizning eng keksa fuqarosi maqomiga ega bo‘lgan ispaniyalik Mariya Branyas Morera organizmini mukammal tadqiq qilib, biologiyada misli ko‘rilmagan paradoksga duch keldi. Jozep Karreras nomidagi Leykemiya tadqiqot instituti professori Manel Esteller boshchiligidagi olimlar marhumaning genomi, oqsillari va DNK o‘zgarishlarini tahlil qilganda, uning hujayralarida chuqur keksalik belgilari bilan bir qatorda hayratlanarli «biologik yoshlik» va turli kasalliklardan himoya qiluvchi kuchli mexanizmlar bir vaqtda mavjud bo‘lganini aniqladi.

Ushbu noyob holat insonning 117 yoshgacha hech qanday yurak-qon tomir, saraton yoki xotira yo‘qolishi kabi og‘ir xastaliklarga chalinmay yashashiga imkon bergan. Xo‘sh, olimlar ayolning DNKsida qanday mo‘jizaviy mexanizmlarni topdi, biologik yosh pasportdagi yoshdan nega ancha yosh chiqdi va ushbu kashfiyot insoniyatga qarish jarayonini sekinlashtirish uchun qanday yangi umid bag‘ishlamoqda?

«Hujayralar eskirgan, lekin himoya tizimi yosh»: Morera organizmidagi noodatiy paradoks

Tadqiqotchilar uzoq umr ko‘ruvchi ayolning ichki organlari va qon tahlilida qarama-qarshi ikki jarayonni kuzatdi:

• Chuqur keksalik belgilari: Mariya Morerada xromosomalarning chekkasidagi himoya qismi — telomeralar juda kalta bo‘lgan; bundan tashqari, uning immun tizimida va limfotsitlarida tabiiy qarish belgilari to‘liq qayd etilgan;

• Biologik yoshlik omili: Bunga parallel ravishda, uning DNK kimyoviy o‘zgarishlari asosida hisoblanadigan epigenetik yoshi pasportdagi 117 yoshidan sezilarli darajada yoshroq ekani isbotlandi;

• Estellerning xulosasi: Professor Manel Esteller ushbu holatni «ekstremal qarilik va mutlaq sog‘lom uzoq umrning bir tanadagi noyob uyg‘unligi» deya ta’rifladi.

Og‘ir xastaliklardan himoya qilgan genetik qalqon

Mariya Morera umrining oxiriga qadar saraton va insult kabi dardlardan uzoqda bo‘lgani sababi ochiqlandi:

• Yurak va asab himoyachilari: Ayolning organizmida yurak-qon tomir tizimi va miya faoliyatini buzilishdan asrovchi o‘ziga xos noyob genetik variantlar borligi ma’lum bo‘ldi;

• Yallig‘lanishning past darajasi: Tanada surunkali yallig‘lanish ko‘rsatkichlari o‘ta past bo‘lgan; bu esa to‘qimalarning to‘satdan ishdan chiqishini to‘xtatib turgan;

• Ichakdagi foydali bakteriyalar: Uning ichak mikroflorasida foydali bifidobakteriyalar miqdori yosh odamlarnikidan ham ko‘proq bo‘lib, immunitetni tashqi omillardan mustahkam himoya qilgan.

Uzoq umr ko‘rish formulasi: Olimlar nimalarni tavsiya etmoqda?

Garchi tadqiqotchilar uzoq umrning yagona «sehrli retsepti» topilganini da’vo qilmasa-da, muhim omillarni qayd etishdi:

• Tabiiy kurash mexanizmlari: Olimlarning fikricha, uzoq umr ko‘rish butun organizm qarimasligi degani emas; balki tanada qarish asoratlarini neytrallashtiruvchi biologik qalqonlar faol ishlashidir;

• Turmush tarzi ustuvorligi: Mariya Moreraning hayot yo‘lida sog‘lom va to‘g‘ri ovqatlanish, muntazam faol ijtimoiy muloqot, xotirjamlik hamda har qanday zararli odatlardan butunlay yiroq bo‘lish hal qiluvchi o‘rin tutgan;

• Kelajak tibbiyoti uchun poydevor: Olimlar ushbu DNK ma’lumotlari orqali kelajakda inson tanasidagi qarish jarayonlariga sun’iy ravishda ijobiy ta’sir ko‘rsatish va qarilik xastaliklarining oldini olish ustida yangi davolash usullarini yaratishni maqsad qilgan.

Mariya Branyas Morera organizmi bo‘yicha o‘tkazilgan ushbu noyob tadqiqot inson tabiati qarilik va og‘ir kasalliklarga qarshi kurashish uchun o‘z ichki zaxiralariga ega ekanini yaqqol isbotlab berdi.

Sizningcha, insonning 100 yoshdan oshiq sog‘lom yashashi ko‘proq ota-bobolardan o‘tuvchi noyob genetikaga bog‘liqmi yoki insonning kundalik turmush tarzi, ovqatlanishi va asabni asrashi ko‘proq ahamiyatga egami? Kelajakda olimlar sun’iy ravishda inson umrini 120-130 yoshgacha uzaytirish yo‘lini topishiga ishonasizmi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va insoniyatning uzoq umr ko‘rish siriga bag‘ishlangan ushbu ilmiy tahlilni barcha yaqinlaringiz hamda do‘stlaringizga ulashing!