Sensatsion kashfiyot: Inson yuzidagi hissiyotlar itlar miyasiga qanday ta’sir qiladi?
Vena universiteti olimlari 12 nafar Border-kolli ishtirokidagi tadqiqotda itlar inson yuzidagi hissiyotlarni farqlashini miya faoliyati orqali bevosita isbotladi. Itlar baxtli va jilmaygan yuzlarni ko'rganda chakka po'stlog'i va dumli yadrosi faollashgan, g'azabli yoki qayg'uli yuzlarda esa bunday ijobiy reaksiya kuzatilmagan. Ularning miyasida qo'rquv ifodasini g'azab va qayg'udan ajratishga imkon beruvchi neyron namunalari ham aniqlangan.
Insonning eng yaqin va sodiq do‘sti bo‘lmish itlar egasining qaysi kayfiyatda ekanini shunchaki sezib qolmaydi — ular yuzimizdagi his-tuyg‘ularni xuddi kitob kabi o‘qiy oladi. Avstriyadagi Vena universiteti olimlari tomonidan o‘tkazilgan yangi tadqiqot itlarning inson hissiyotlarini farqlash borasidagi miya faoliyatini ilk bor bevosita isbotlab berdi.
Miyaning neyron tasvirlari: Itlar baxtli yuzlarni qanday ko‘radi?
Tadqiqotchilar 12 nafar Border-kolli (Border Collie) zotiga mansub itlarning miya faoliyatini o‘rganish uchun zamonaviy tomografiya va mashinali o‘rganish (Machine Learning) algoritmlaridan foydalanishdi. Tajriba davomida hayvonlarga turli hissiyotlarni (xursandchilik, g‘azab, qo‘rquv va qayg‘u) ifodalovchi inson yuzlarining tasvirlari ko‘rsatildi.
Neyrovizualizatsiya natijalari hayratlanarli bo‘ldi: Itlar miyasining yuqori kognitiv funksiyalar va mukofot tizimini qayta ishlash uchun mas’ul bo‘lgan qismlari — chakka po‘stlog‘i va dumli yadro — faqatgina baxtli va jilmaygan odamlarning suratlari ko‘rsatilganda faollashdi. Aksincha, g‘azabli yoki qayg‘uli yuzlar ko‘rsatilganda miyaning ushbu sohalari hech qanday ijobiy reaksiya bildirmagan.
Qo‘rquv va g‘azab: Salbiy hissiyotlarni farqlashdagi ilk dalil
Keyinchalik tadqiqotchilar Kollilarning butun miya reaksiyalarini chuqurroq tahlil qilib, yana bir muhim kashfiyotga qo‘l urishdi. Itlar nafaqat "yaxshi" va "yomon" kayfiyatni, balki salbiy hissiyotlarning o‘zini ham bir-biridan ajrata oladi. Ularning miyasida insondagi qo‘rquv ifodasini g‘azab va qayg‘udan ajratishga imkon beruvchi aniq neyron namunalari aniqlandi.
«Bizning tadqiqotimiz itlar salbiy ifodalangan ikki xil inson yuzini (masalan, qo‘rquv va g‘azabni) aniq ajrata olishi bo‘yicha ilk rasmiy dalildir. Bu it miyasi inson yuz ifodalarini valentlik bo‘yicha guruhlarga bo‘lishi va aynan qo‘rquv bilan bog‘liq kontrastlarni farqlash qobiliyatiga ega ekanini ko‘rsatadi», — deyiladi ilmiy ishda.
Muloqotdagi tub burilish: «Ular biz bilan birga rivojlangan»
Tadqiqotning yetakchi muallifi Laura Kuayyaning ta’kidlashicha, bu qobiliyat itlarga asrlar davomida inson bilan yagona ekotizimda yashash jarayonida shakllangan:
«Itlar yuz ifodalarimizni chuqurroq tushunish va biz bilan samarali hamkorlik qilish uchun ming yillar davomida yonimizda rivojlanib kelgan. Buni tan olish odamlar va itlar o‘rtasidagi muloqotni hamda ularga bo‘lgan g‘amxo‘rlik tizimini tubdan o‘zgartirishi mumkin».
Olimlar endilikda itlar inson atrofidagi xatti-harakatlarni to‘liq tushunishi uchun tana tili, ovoz intonatsiyasi va hid kabi boshqa faktorlarni qanday birlashtirishini o‘rganishni rejalashtirishmoqda.
Tadqiqotdagi cheklanishlar: Barcha itlar bir xilmi?
Olimlar o‘z ilmiy ishlarida ba’zi cheklanishlar mavjudligini ham ochiq tan olishdi:
Zot xususiyati: Tadqiqotda ishlatilgan Border-kollilar boshqa it zotlariga qaraganda ijtimoiy buyruqlarni bajarishga ancha moyil va intellektual jihatdan yuqori hisoblanadi.
Statik suratlar: Tajribada harakatdagi jonli yuzlar emas, balki suratlar ko‘rsatilgan.
Oilaviy muhit: Ishtirok etgan 12 ta itning barchasi mehribon oilalarda o‘sgan uy hayvonlaridir. Olimlarning ogohlantirishicha, ko‘chada yoki og‘ir sharoitda o‘sgan itlar insonning hissiy signallariga boshqacha munosabat bildirishi mumkin.
Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.
Izohlar 0
…