Qaror qabul qilishda qiynalyapsizmi? 4 savol fikringizni tiniqlashtiradi
Dekart kvadrati ish, munosabat, biznes yoki katta xarid kabi qarorlarni to'rt tomondan ko'rib chiqishga yordam beradi, ammo 100 foiz xatosiz qarorni kafolatlamaydi. Usulda qarorni qabul qilganda nimaga erishish, qabul qilmaganda nimani saqlab qolish, qarorni qabul qilganda nimadan mahrum bo'lish va qabul qilmaganda nimani boy berish haqida o'ylanadi.
Ishni almashtirish, munosabatni davom ettirish, yangi biznes boshlash yoki katta xarid qilish — ba’zan inson bir qaror ustida kunlab o‘ylaydi, ammo baribir aniq xulosaga kelolmaydi. Chunki miya ko‘pincha faqat «qilsam nima bo‘ladi?» degan bitta ssenariyga yopishib oladi.
Shunday paytda psixologiya va kouching amaliyotida ko‘p ishlatiladigan «Dekart kvadrati» usuli qarorni to‘rt tomondan ko‘rib chiqishga yordam beradi. U 100 foiz xatosiz qarorni kafolatlamaydi, ammo hissiyotdan bir qadam chekinib, foyda, yo‘qotish va boy berilayotgan imkoniyatlarni bir vaqtning o‘zida ko‘rish imkonini beradi.
Nega oddiy «ha yoki yo‘q» yetarli bo‘lmaydi?
Qaror oldidan inson odatda ikki narsani o‘ylaydi:
«Qilsam nima bo‘ladi?»
«Qilmasam nima bo‘ladi?»
Ammo muammo shundaki, har bir qarorning ko‘rinmaydigan tomonlari ham bor.
Yangi ishga o‘tsangiz, faqat kattaroq maosh olishingiz emas, balki nimadan voz kechishingiz ham muhim. Qolsangiz esa faqat xavfsizlikni saqlab qolishingiz emas, qanday imkoniyatni boy berishingizni ham hisobga olish kerak.
Dekart kvadrati aynan shu «ko‘rinmaydigan» qismlarni ochishga harakat qiladi.
1. Agar bu sodir bo‘lsa, nima bo‘ladi?
Birinchi savol eng oddiy:
«Agar men bu qarorni qabul qilsam, nimani qo‘lga kiritaman?»
Masalan, yangi ishga o‘tish haqida o‘ylayapsiz.
Javoblar shunday bo‘lishi mumkin:
maosh oshadi;
yangi tajriba orttiraman;
yaxshi jamoaga tushishim mumkin;
kasbiy o‘sish tezlashadi;
yangi imkoniyatlar paydo bo‘ladi.
Bu kvadratning ijobiy natijalar qismi.
Muhimi, umumiy «yaxshi bo‘ladi» deb yozmasdan, aniq natijalarni sanab chiqish.
2. Agar bu sodir bo‘lmasa, nima bo‘ladi?
Ikkinchi savol ko‘pchilik e’tiborsiz qoldiradigan nuqtani ochadi:
«Agar hech narsani o‘zgartirmasam, nimalarni saqlab qolaman?»
O‘sha ish misolida:
tanish muhit qoladi,
barqarorlik saqlanadi,
yangi joyga moslashish stressi bo‘lmaydi,
jamoa va rahbarni almashtirishga to‘g‘ri kelmaydi.
Bu savol o‘zgarmaslikning ham ma’lum foydasi borligini ko‘rsatadi.
Ba’zan inson «ketish» variantini ideallashtirib, hozirgi holatning afzalliklarini butunlay unutib qo‘yadi.
3. Agar bu sodir bo‘lsa, nima bo‘lmaydi?
Mana shu savol texnikadagi eng qiziq nuqtalardan biri.
«Qarorni qabul qilsam, nimadan mahrum bo‘laman?»
Yangi ishga o‘tsangiz:
eski jamoadan ketishingiz mumkin,
uyga yaqin ish joyini yo‘qotasiz,
bo‘sh vaqt kamayishi mumkin,
yangi mas’uliyat paydo bo‘ladi,
avvalgi qulayliklar qolmaydi.
Har qanday «ha» ichida ma’lum bir «yo‘q» ham yashiringan.
Katta qarorning haqiqiy narxini aynan shu savol ko‘rsatishi mumkin.
4. Agar bu sodir bo‘lmasa, nima bo‘lmaydi?
Eng murakkab savol oxirida keladi:
«Agar qarorni qabul qilmasam, nimalarga erisha olmayman?»
Ya’ni hech narsa qilmaslikning narxi qancha?
Ishni almashtirmasangiz:
balki daromadingiz oshmaydi,
yangi tajriba olmaysiz,
muhim tanishuvlarni boy berasiz,
kasbiy o‘sish sekinlashadi.
Shu savol insonga «qolish ham qaror» ekanini eslatadi.
Hech narsa qilmaslik neytral variant emas. Uning ham oqibati bor.
Masalan, munosabatlarda qanday ishlaydi?
Faraz qiling, inson «bu munosabatni davom ettiramanmi yoki tugatamanmi?» deb o‘ylayapti.
U to‘rt qismni shunday to‘ldirishi mumkin:
Agar davom ettirsam, nima bo‘ladi?
Yaqin inson qoladi, munosabatni yaxshilash imkoniyati bo‘ladi.Agar davom ettirmasam, nima bo‘ladi?
Doimiy janjaldan chiqaman, ko‘proq xotirjamlik paydo bo‘lishi mumkin.Agar davom ettirsam, nima bo‘lmaydi?
Yangi munosabat yoki yangi hayot uchun imkoniyat kamayadi.Agar davom ettirmasam, nima bo‘lmaydi?
Bu munosabatning yaxshilanishi mumkinligini sinab ko‘rmayman.
Shunda qaror «sevaman yoki sevmayman» degan bitta hisdan ko‘ra kengroq manzaraga aylanadi.
Nega javoblarni yozib chiqish muhim?
Hammasini miyada aylantirish bilan qog‘ozga yozish bir xil emas.
Fikr qog‘ozga tushganda:
takrorlanayotgan sabablar ko‘rinadi,
emotsiya bilan faktni ajratish osonlashadi,
qaysi xavf haqiqiy, qaysisi tasavvur ekanini ko‘rish mumkin.
Ayniqsa har bir savolga kamida 5–7 ta javob yozishga harakat qilish foydali. Birinchi javoblar odatda eng ochevid bo‘ladi, keyingi javoblarda esa yashirin xavotir va haqiqiy ehtiyojlar chiqishi mumkin.
Bir xato: «eng ko‘p plyus chiqqan variant to‘g‘ri»
Dekart kvadratini matematik formula sifatida qabul qilish kerak emas.
Bir tomonda 7 ta plyus, ikkinchi tomonda 5 ta plyus chiqqan bo‘lsa, bu avtomatik ravishda birinchi variantni tanlash kerak degani emas.
Chunki har bir omilning og‘irligi har xil.
Masalan, «maosh 20 foiz oshadi» bilan «oilamdan boshqa shaharga ko‘chishim kerak» bir xil ahamiyatga ega bo‘lmasligi mumkin.
Shuning uchun javoblarni yozgandan keyin yana bir savol qo‘shing:
«Qaysi omil men uchun eng muhim?»
Qarorni hissiyotsiz qabul qilish shart emas
Texnika hissiyotni yo‘q qilish uchun emas.
Intuitsiya, qo‘rquv, xohish va ichki qarshilik ham ma’lumot beradi. Ammo ularni fakt bilan bir qatorda tekshirib ko‘rish foydali.
Masalan:
«Men qo‘rqyapman» — fakt.
Ammo:
«Qo‘rqyapman, demak bu qaror yomon» — allaqachon xulosa.
Ikkalasini adashtirmaslik kerak.
Qachon bu usul ayniqsa foydali?
Dekart kvadrati odatda ikki variant o‘rtasida uzoq vaqt qolib ketganda yaxshi ishlaydi.
Masalan:
ishni almashtirish,
ko‘chib ketish,
munosabat haqida qaror qabul qilish,
katta xarid,
ta’lim yoki biznes boshlash,
muhim taklifga «ha» yoki «yo‘q» deyish.
Ammo tibbiy, huquqiy yoki katta moliyaviy xavfli qarorlarda bunday texnika mutaxassis maslahatining o‘rnini bosmaydi.
100 foiz to‘g‘ri qaror bormi?
Yo‘q — kelajakni to‘liq bilib bo‘lmaydi.
Eng puxta qaror ham kutilmagan natija berishi mumkin. Shuning uchun maqsad «xato qilmaydigan qaror» topish emas.
Maqsad — qaror qabul qilingan paytda mavjud ma’lumot, qadriyat va ehtimoliy oqibatlarni imkon qadar to‘liq hisobga olish.
Shunda keyinchalik:
«Nega buni umuman o‘ylamadim?»
degan afsus ehtimoli kamayadi.
Eng qisqa formula
Katta qaror oldidan qog‘ozni to‘rt qismga bo‘ling va shularni yozing:
Qilsam — nima olaman?
Qilmasam — nimani saqlayman?
Qilsam — nimani yo‘qotaman?
Qilmasam — nimani boy beraman?
Keyin javoblarni o‘qib, qaysi natija siz uchun haqiqatan muhimligini belgilang.
Ba’zan insonga to‘g‘ri qarorni kimdir aytib berishi shart emas. Unga faqat vaziyatni to‘rt tomondan ko‘rish yetishmaydi.
Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.
Izohlar 0
…