Qorin nega dam bo‘ladi? Psixosomatika va haqiqiy sabablar...

Qorin dam bo‘lishi ba’zan ovqatdan keyin, ba’zan esa aynan asabiylashgan yoki qattiq xavotirlangan paytda kuchayadi. Shu sabab ijtimoiy tarmoqlarda bu holatni «bostirilgan g‘azab», «hazm qilib bo‘lmaydigan vaziyat» yoki «xavfsizlik yetishmasligi» bilan tushuntiradigan psixosomatik talqinlar keng tarqalgan.

Bu g‘oyalarning ayrim qismida mantiq bor: miya va ichak o‘rtasida haqiqiy fiziologik aloqa mavjud va stress hazm tizimi alomatlarini kuchaytirishi mumkin. Ammo qorin dam bo‘lishini muayyan his-tuyg‘u yoki ichki konfliktning to‘g‘ridan to‘g‘ri natijasi deb hisoblashga ilmiy asos yetarli emas.

«Hazm qilib bo‘lmaydigan vaziyat» haqiqatan qoringa ta’sir qiladimi?

Psixosomatik talqinda inson qabul qila olmayotgan voqea go‘yo tananing ham «hazm qilish» qobiliyatiga ta’sir qilishi aytiladi.

Tibbiy nuqtayi nazardan buni so‘zma-so‘z qabul qilib bo‘lmaydi. Ammo kuchli stress paytida miya va ichak o‘rtasidagi aloqa o‘zgarishi mumkin. Ichak-miya o‘zaro ta’siri buzilishi asabiy ichak sindromi va funksional qorin dam bo‘lishi kabi holatlarda muhim rol o‘ynaydi.

Shuning uchun murakkab voqeadan keyin qorinda taranglik paydo bo‘lishi mumkin. Lekin bu «tanam voqeani qabul qila olmayapti» degan tibbiy tashxis emas.

Bostirilgan g‘azab: ichakda «yig‘ilib» qoladimi?

G‘azab qorinda gaz hosil qilib qo‘ymaydi.

Biroq uzoq davom etgan emotsional zo‘riqish organizmning stress reaksiyasini faollashtirishi mumkin. Surunkali stress hazm tizimidagi mavjud muammolarni kuchaytirishi, bosh og‘rig‘i, uyqu buzilishi va boshqa jismoniy alomatlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Ya’ni «g‘azabni ichga yutsangiz, qorin dam bo‘ladi» degan qat’iy formula yo‘q. Ammo jahl, xafalik va taranglik qorin alomatlarini kuchaytirib qo‘yishi mumkin.

«Emotsional to‘lib-toshish» nima qiladi?

Bir vaqtning o‘zida ish, oila, pul va munosabatlar bilan bog‘liq ko‘plab muammolar yig‘ilganda inson doimiy taranglikda yashay boshlaydi.

Bunday stress «kurash yoki qochish» reaksiyasini faollashtiradi: yurak urishi va nafas olish tezlashishi, mushaklar taranglashishi kabi fiziologik o‘zgarishlar kuzatiladi. Uzoq davom etgan stress esa hazm tizimi muammolarini kuchaytirishi mumkin.

Ayniqsa asabiy ichak sindromi bo‘lgan odamlarda normal miqdordagi gazning o‘zi ham kuchli dam bo‘lish yoki og‘riq sifatida his qilinishi mumkin.

Pul va mulk uchun nizo ham qoringa ta’sir qilishi mumkinmi?

Psixosomatik yondashuvda pul, meros va shaxsiy mulk atrofidagi nizolar «tirik qolish» yoki «hudud» konflikti deb talqin qilinadi.

Ilmiy tibbiyotda qorin dam bo‘lishi uchun bunday alohida konflikt turi tan olinmagan.

Ammo pul yoki oilaviy nizo odam uchun uzoq davom etuvchi stress manbai bo‘lsa, u hazm tizimi simptomlarini bilvosita kuchaytirishi mumkin. Bu yerda ta’sirni «mulk konflikti → qorinda gaz» emas, stress → miya-ichak o‘zaro ta’sirining o‘zgarishi → alomatning kuchayishi tarzida tushunish to‘g‘riroq.

Chegaralar buzilganda paydo bo‘ladigan g‘azab

Kimdir shaxsiy hududingizni buzsa, sizga bosim qilsa yoki nazorat o‘rnatishga urinsa, g‘azab paydo bo‘lishi tabiiy.

Psixologik nuqtayi nazardan bu his shaxsiy chegaralar haqida signal berishi mumkin. Ammo qorin dam bo‘lishining o‘zi «kimdir chegarangizni buzgan» degan dalil emas.

Agar alomat doimo muayyan stress vaziyatlarida paydo bo‘layotganini sezsangiz, his-tuyg‘u va qorin simptomlarini birga qayd etib borish foydali bo‘lishi mumkin. Shifokorlar ham gaz va dam bo‘lish sababini aniqlashda ovqat va simptomlar kundaligini yuritishni tavsiya qilishi mumkin.

«Qorindagi qo‘rquv» degan his qayerdan keladi?

Kuchli xavotir paytida odam haqiqatan ham qorinda «tugun», taranglik yoki noqulaylik sezishi mumkin.

Bu tasavvur emas. Miya va hazm tizimi asab hamda gormonal mexanizmlar orqali bir-biriga bog‘langan. Shuning uchun xavotir va ayrim psixologik holatlar asabiy ichak sindromi kabi miya-ichak o‘zaro ta’siri buzilishlarida uchrashi mumkin.

Ammo xavotirning o‘zi har qanday qorin dam bo‘lishining sababi emas.

Qorin dam bo‘lishining eng oddiy sabablari nimalar?

Tibbiyotda bu simptomning ancha konkret sabablari bor.

Qorin dam bo‘lishi havo yutish, qabziyat, ortiqcha ovqatlanish, laktozani hazm qila olmaslik, refluks, asabiy ichak sindromi, ayrim uglevodlarni yaxshi hazm qilmaslik va ichakda bakteriyalar miqdorining o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Masalan, ichak bakteriyalari hazm bo‘lmay qolgan ayrim uglevodlarni parchalaganda gaz hosil qiladi. Laktozaga toqatsiz odamlarda esa sut mahsulotlaridan keyin dam bo‘lish, gaz, qorin og‘rig‘i va ich ketishi paydo bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun har bir dam bo‘lishni psixologik konfliktdan qidirish to‘g‘ri emas.

Qaysi paytda «asabdan» deb yuravermaslik kerak?

Agar qorin dam bo‘lishi tez-tez takrorlansa, to‘satdan o‘zgarsa yoki kundalik hayotga ta’sir qila boshlasa, uning sababini aniqlash kerak. NIDDK qorin dam bo‘lishiga qorin og‘rig‘i, qabziyat, ich ketishi yoki sababsiz vazn yo‘qotish qo‘shilsa, shifokor bilan maslahatlashishni tavsiya etadi.

Qonli yoki qora axlat, qayt qilish, kuchli og‘riq va sababsiz vazn yo‘qotish kabi belgilar ham tibbiy baholashni talab qiladi.

Psixosomatikadan qanday foydalanish mumkin?

Uni kasallik sababini topadigan «xarita» sifatida emas, o‘zingizga savol berish vositasi sifatida ishlatish mumkin.

• «Qornim dam bo‘lganda men nima yegan edim?»

• «Bu paytda qattiq stress bor edimi?»

• «Simptom muayyan ovqatdan keyin kuchayaptimi?»

• «Qabziyat yoki ich ketishi ham bormi?»

• «Dam olish kuni ham xuddi shunday bo‘ladimi?»

Mana shu savollar «menda qaysi yashirin konflikt bor?» degan savoldan ko‘ra sababni topishga yaqinroq olib kelishi mumkin.

Tanani ham, hislarni ham eshitish kerak

Qorin dam bo‘lishi bilan psixika o‘rtasida hech qanday aloqa yo‘q, deyish ham noto‘g‘ri. Miya va ichak o‘rtasidagi bog‘liqlik real va stress ba’zi odamlarda alomatlarni sezilarli kuchaytirishi mumkin.

Lekin «g‘azab qorinda gaz bo‘lib yig‘iladi», «pul muammosi qorinni dam qiladi» yoki «o‘zligini topmagan odamda meteorizm paydo bo‘ladi» kabi qat’iy da’volar ilmiy asoslangan emas.

Eng to‘g‘ri yondashuv — ikkala tomonni ham hisobga olish: ovqatlanish va hazm tizimini tekshirish, shu bilan birga stress va emotsional holatni ham nazardan qochirmaslik.

Chunki ba’zan qorin «asabdan» bezovta bo‘lishi mumkin. Ammo ba’zan u siz yegan ovqat, qabziyat yoki tibbiy muammo haqida signal berayotgan bo‘ladi.

Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.