Kosmik dvigatellar uchun inqilob: 2400 darajaga chidamli yangi qotishma yaratildi

Xitoylik olimlar aerokosmik sanoatda haqiqiy burilish yasashi kutilayotgan yangi materialni taqdim etishdi. Sian Szyatun universiteti tadqiqotchilari tomonidan ishlab chiqilgan tantal qotishmasi 2400 °C gacha boʻlgan ekstremal haroratlarda ham oʻz mustahkamligini saqlab qolish xususiyatiga ega. Bu kashfiyot kelajakda yanada kuchliroq va chidamliroq raketa dvigatellarini yaratish imkonini beradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Zamonaviy aviatsiya va kosmik texnikalar tobora yuqori haroratlarda ishlashni talab qilmoqda. Bugungi kunda keng qoʻllaniladigan nikel asosidagi qotishmalar 2000 °C dan yuqori haroratlarda oʻz xususiyatlarini yoʻqotadi. Shu sababli, muhandislar uzoq vaqtdan beri erish harorati 3000 °C atrofida boʻlgan tantal metalliga eʼtibor qaratib kelishayotgan edi. Biroq, oddiy tantal qotishmalari ham kuchli qizish natijasida yumshab qolishi asosiy muammo boʻlib qolayotgan edi.

Texnologik ustunlik va mustahkamlik

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, yangi material B-ODS (oksid-dispersion mustahkamlangan tantal qotishmasi) deb nomlandi. Olimlar uning tarkibiga bor elementini qoʻshish va zarrachalarni maxsus usulda taqsimlash orqali strukturasini yaxshilashga muvaffaq boʻlishdi. Natijada, material nafaqat issiqqa chidamli, balki ishlov berish uchun qulay boʻlgan plastiklik xususiyatini ham saqlab qoldi.

Sinovlar shuni koʻrsatdiki, xonaki haroratda ushbu qotishmaning mustahkamlik chegarasi 800 MPa dan oshadi. Eng hayratlanarli natijalar esa yuqori haroratlarda qayd etildi: 2000 °C issiqlikda material 200 MPa, 2400 °C da esa qariyb 100 MPa bosimga bardosh bera oladi. Bu koʻrsatkich NASA tomonidan ilgari surilgan T-222 kabi anʼanaviy qotishmalardan ikki baravar yuqoridir.

Ushbu yangilik Oʻzbekiston kabi texnologik transferga intilayotgan mamlakatlar uchun ham ilmiy jihatdan qiziqarli. Zero, ekstremal sharoitlarda ishlovchi materiallar nafaqat kosmosda, balki energetika va ogʻir sanoatning maxsus tarmoqlarida ham keng qoʻllaniladi. Yangi qotishma uzoq muddatli yuklamalarga chidamliligi bilan ajralib turadi, bu esa uni real ekspluatatsiya sharoitlari uchun ideal nomzodga aylantiradi.

Tadqiqotchilarning fikricha, ushbu ishlanma yaqin kelajakda reaktiv dvigatellar, raketa qismlari va oʻta yuqori haroratli muhitda ishlaydigan boshqa texnik qurilmalarning asosiy boʻlagiga aylanadi. Materialshunoslikdagi bunday yutuqlar insoniyatning koinotni oʻrganish borasidagi imkoniyatlarini yangi bosqichga olib chiqishi shubhasiz.