Orbital mexanika: Northrop Grumman sunʼiy yoʻldoshlar umrini uzaytirmoqda

Yer orbitasida kosmik apparatlar faoliyatini uzaytirishga moʻljallangan yangi avlod robotlari avvalgilarini almashtira boshladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Northrop Grumman kompaniyasiga tegishli Mission Extension Vehicle (MEV) kosmik apparati Avstraliyaning Optus aloqa sunʼiy yoʻldoshidan muvaffaqiyatli uzildi. Mazkur qurilma bir yildan ortiq vaqt davomida sunʼiy yoʻldoshni kerakli nuqtada ushlab turib, uning oʻz vazifasini davom ettirishini taʼminlagandi. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Maʼlumki, aloqa va kuzatuv sunʼiy yoʻldoshlari oʻz funksiyalarini bajarishdan toʻxtashining asosiy sababi kompyuter yoki transiverlarning ishdan chiqishi emas, balki orbitada kerakli holatni saqlab turish uchun yoqilgʻi tugashidir. 2009-yilda uchirilgan va 15 yillik xizmat muddatiga moʻljallangan Optus sunʼiy yoʻldoshi MEV yordamida yana olti yil davomida oʻz faoliyatini davom ettirishi va foyda keltirishi mumkin boʻldi.

Yangi avlod kosmik robotlari va missiyalar

Joriy yil iyul oyida SpaceX Falcon 29 raketa tashuvchisi yordamida orbitaga Northrop kompaniyasining toʻrtta yangi apparati chiqarildi. Ulardan biri ikki ilgʻor manipulyator bilan jihozlangan va AQShning harbiy tadqiqot tashkiloti DARPA tomonidan ishlab chiqilgan Mission Robotic Vehicle (MRV) hisoblanadi. Qolgan uchtasi esa Mission Extension Pods (MEP) deb nomlanib, modulli harakatga keltiruvchi tizimlardan iborat kichikroq sunʼiy yoʻldoshlardir.

Hozirda mazkur toʻrtta apparat Yer sathidan taxminan 27 000 mil balandlikdagi maqsadli orbitalarga yoʻl olmoqda. Rejaga koʻra, 2027-yilda MRV oʻzining robot qoʻllari yordamida MEP podlaridan birini Optus sunʼiy yoʻldoshiga ulab qoʻyadi. Bu esa qurilmaning orbitada yana koʻp yillar davomida ishlashini taʼminlaydi.

Kosmosda barqarorlik va yangi biznes model

Arzonroq uchish xarajatlari va kosmik komponentlar narxining tushishi fazoviy taʼmirlash missiyalarini reallikka aylantirmoqda. Northrop kompaniyasining logistika va xizmat koʻrsatish direktori Kessi Vongning taʼkidlashicha, asosiy maqsad — kosmosni barqaror muhitga aylantirish, sunʼiy yoʻldoshlarni taʼmirlash, ularning umrini uzaytirish yoki modernizatsiya qilish imkonini beruvchi infratuzilmani yaratishdir.

Hozirda orbitada ikkita MEV apparati mavjud boʻlib, ular 2019 va 2020-yillarda uchirilgan hamda uchta buyurtmachiga, jumladan, ikkita Intelsat va bitta Optus kosmik apparatiga on yillik xizmat muddatini taqdim etgan. MEV-1 keyingi mijozni kutish uchun avtoturargoh orbitasida qoladi, MEV-2 esa 2030-yilgacha oʻzining Intelsat mijoziga biriktirilgan holda qolmoqda.

Yangi MRV apparati esa biznes modelining sezilarli darajada rivojlanganini bildiradi. Endilikda sunʼiy yoʻldosh operatorlari bevosita oʻz kosmik apparatlariga doimiy ravishda ulanadigan MEP podlarini sotib olishadi. Bu esa MRV qurilmasiga bir vaqtning oʻzida bir nechta boshqa transport vositalariga xizmat koʻrsatish imkonini berib, xizmat narxini arzonlashtiradi.

Bunday murakkab operatsiyalar yuqori texnologik imkoniyatlarni talab qiladi. Harakatlanish tezligi soatiga minglab millarni tashkil etuvchi ikki apparat bir-biriga avtonom tarzda yaqinlashib, xavfsiz tarzda tutashishi lozim. MEV qurilmalari sunʼiy yoʻldoshning dvigatel naychalariga ulanish uchun maxsus zonddan foydalansa, MRV qurilmalari robot qoʻllari yordamida MEP podlarini ehtiyotkorlik bilan biriktirishi kerak boʻladi.