Okean tubida yangi yer qatlami paydo boʻlishi ilk bor jonli efirda kuzatildi
Xalqaro geofiziklar guruhi fan tarixida ilk bor okean qobigʻining yorilishi va bu boʻshliqning yangi magma bilan toʻlish jarayonini bevosita qayd etishga muvaffaq boʻldi. Janubi-Sharqiy Hind tizmasida oʻtkazilgan ushbu tadqiqot natijasida dengiz tubining 2 metrdan ortiq masofaga surilgani aniqlandi. Bu hodisa sayyoramizning geologik shakllanish jarayonlarini tushunishda inqilobiy qadam hisoblanadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Kashfiyot 2024-yilning fevral oyida Avstraliya va Antarktida tektonik plitalarini ajratib turuvchi suv osti togʻ tizmasiga uyushtirilgan ekspeditsiya davomida amalga oshirildi. Aynan shunday hududlarda plitalar bir-biridan uzoqlashadi, mantiyadan koʻtarilgan magma esa qotib, yangi okean qobigʻini hosil qiladi. Garchi bu mexanizm nazariy jihatdan oʻn yillardan beri maʼlum boʻlsa-da, shu vaqtga qadar uni real vaqt rejimida kuzatishning imkoni boʻlmagan edi.
Texnologik yutuq va oʻlchov natijalari
Olimlar tizmaning 100 kilometrlik qismi boʻylab maxsus uskunalar tarmogʻini joylashtirdilar. Nature jurnalida eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra, tadqiqotda quyidagi vositalardan foydalanilgan:- Suv osti tovushlari va seysmik toʻlqinlarni qayd etuvchi 5 ta gidrofon;
- Har 4 soatda oʻzaro signal almashuvchi 15 ta avtonom akustik mayoqlar;
- Dengiz tubining chuqurligini oʻlchovchi yuqori aniqlikdagi datchiklar.
Tadqiqot mualliflarining hisob-kitoblariga koʻra, bir necha kun ichida plitalar orasidagi yoriqqa taxminan 160 million metr kub lava koʻtarilib chiqqan. Mutaxassislarning fikricha, magma koʻp yillar davomida toʻplanib turgan yer osti rezervuaridan chiqqan. Rezervuar boʻshagach, okean tubining ayrim qismlari choʻka boshlagan, bu esa jarayonning koʻlamini yanada kengaytirgan.
Kutilganidan ancha kuchliroq jarayon
Fransiya Milliy ilmiy tadqiqotlar markazi (CNRS) dengiz geofizigi Jean-Yves Royerning taʼkidlashicha, natijalar kutilganidan ancha salmoqli boʻlib chiqdi. Dastlab olimlar vertikal siljish bir necha santimetr boʻlishini taxmin qilishgan edi, biroq amalda oʻzgarishlar 4,2 metrgacha yetdi. Bu esa okean tubidagi dinamikaning biz oʻylagandan koʻra faolroq ekanini anglatadi.Ushbu hodisa davomida Avstraliya tektonik plitasining harakati natijasida soʻnggi 30–60 yil davomida toʻplanib qolgan kuchli kuchlanish energiyasi bir lahzada boʻshab chiqqan. Bunday jarayonlar doimiy ravishda yangi okean tubini shakllantirib tursa-da, okean oʻrtasidagi tizmalarning borish qiyin boʻlgan hududlarda joylashgani sababli ularni oʻrganish juda mushkul edi.
Mazkur ilmiy muvaffaqiyat geologlarga Yer yuzasining shakllanishi va tektonik faollikni bashorat qilishda yangi maʼlumotlar taqdim etadi. Endilikda olimlar okean qobigʻining yangilanishi qanday energiya va tezlikda sodir boʻlishini aniq raqamlar orqali isbotlay oladilar.
Izohlar 0
…