Ҳаводаги микропластик зарраларнинг инсон организмига яширин хавфи бор

Замонавий дунёда атроф-муҳитнинг ифлосланиши инсон саломатлиги учун янгидан-янги тиббий муаммоларни келтириб чиқармоқда. Нуфузли Independent нашрининг ёзишича, биз ҳар куни сезмаган ҳолда ҳаво орқали ютадиган майда пластик зарралари инсон организмида ҳафталаб қолиб кетиши ва ички тизимларга жиддий зарар етказиши мумкин. Ушбу микроскопик унсурлар нафақат нафас йўлларида ўрнашиб қолади, балки танамизнинг табиий иммунитет ҳимоясини ҳам фаол равишда заифлаштира бошлайди.

Вена тиббиёт университети олимлари олиб борган изланишларга кўра, бугунги кунда ўлчами 5 миллиметрдан кичик бўлган майда пластик бўлаклари деярли ҳамма жойда учрамоқда ва улар жамоат саломатлигига тўғридан-тўғри хавф соляпти. Илгари ўтказилган таҳлиллар ушбу заррачалар таъсирини онкологик хасталиклар, юрак хуружлари ҳамда репродуктив тизимдаги бузилишлар билан боғлаган эди.

Янги илмий кашфиёт: ПЭТ пластиги ва иммун тизими

Эндиликда халқаро тадқиқотчилар кундалик ҳаётда энг кўп ишлатиладиган пластик турларидан бири — ПЭТ (полиэтилентерефталат) тирик мавжудотларнинг иммун тизимига қандай таъсир кўрсатишини аниқлашди.

Лаборатория шароитида сичқонлар устида ўтказилган тажрибалар диққатга сазовор натижаларни кўрсатди. Жониворлар ПЭТ-микропластикаси мавжуд ҳаводан фақат бир марта нафас олганидан сўнг, ушбу майда заррачалар ўпка тўқималарида камида 14 кун давомида сақланиб қолган. Ушбу жараён нафас йўлларида жиддий яллиғланишни келтириб чиқарган бўлиб, унга танада аллергик реакциялар учун масъул бўлган иммун ҳужайралари — лимфоцитлар ва эозинофиллар жалб қилинган. Бундан ташқари, ёз фаслида мегаполисларда кенг тарқаладиган амброзия ўсимлиги чанги билан микропластик бирлашганда, нафас йўлларидаги агрессив яллиғланиш жараёни янада кучайгани кузатилган.

Нуфузли Journal of Hazardous Materials Advances илмий журнали саҳифаларида чоп этилган ҳисоботда олимлар: «ПЭТ микропластикаси нафас олиш йўлларининг қабул қилинган доза ҳажмига боғлиқ бўлган яллиғланишини келтириб чиқаради», — дея хулоса беришган.

Мегаполислар аҳолиси учун долзарб хавф

Мутахассисларнинг огоҳлантиришича, ушбу муаммо айниқса йирик шаҳарлар ва кучли ривожланган ҳудудлар аҳолиси учун ўта долзарбдир. Ҳозирги вақтда Европанинг йирик шаҳарлари ҳавосида қайд этилаётган ПЭТ миқдори ҳар бир куб метрга тахминан 135–158 нанограммга етмоқда.

Оддий ҳисоб-китобларга кўра:

• Соғлом катта ёшли инсон бир кунда ўртача 10-20 куб метр ҳаводан нафас олади.

• Бу кўрсаткич кундалик ҳаётда нафас йўллари орқали танага тахминан 1-3 микрограмм ҳажмдаги микропластик киришини англатади.

Аввалроқ тиббиёт соҳасида олиб борилган бошқа тадқиқотлар ҳам микропластик заррачаларининг инсон тўқималарида сурункали яллиғланишни бошлаши, ДНК тузилмасини шикастлаши, ҳужайраларнинг муддатидан олдин қариши ва гормонал тизимда бузилишларни юзага келтириши мумкинлигини тасдиқлаган эди. Мутахассислар экологик тозаликка риоя қилиш ва ҳаво сифатини яхшилаш инсон умрини узайтиришнинг энг муҳим омили эканини эслатиб ўтадилар.