Қон гуруҳингиз қариш тезлигини белгилайдими? Олимлар ҳақиқатни очиқлади

Қон гуруҳи инсоннинг нафақат саломатлиги, балки қанча умр кўриши ва қариш жараёнларига ҳам таъсир қилиши мумкинлиги ҳақидаги гаплар интернетда тез-тез учрайди. Айниқса, айрим қон гуруҳи эгалари секинроқ қариши ҳақидаги даъволар кўпчиликнинг эътиборини тортмоқда. Аммо илм-фан бу борада қандай хулосага келган?

Инсоннинг ташқи кўриниши, организмнинг қариши ва умр давомийлигига таъсир қилувчи омиллар кўп. Ирсият, овқатланиш, жисмоний фаоллик, уйқу сифати, зарарли одатлар ва сурункали касалликлар шулар жумласидан. Бироқ қон гуруҳининг ҳам бу жараёнларда ўрни борми?

Илмий тадқиқотлар қон гуруҳлари билан айрим касалликлар ўртасида боғлиқлик мавжудлигини кўрсатади. Лекин қон гуруҳи инсоннинг қанчалик тез қаришини бевосита белгилайди, деган хулоса ҳозирча ишончли далиллар билан тасдиқланмаган.

Қон гуруҳи организмда қандай вазифани бажаради?

Қон гуруҳи эритроцитлар — қизил қон ҳужайралари юзасидаги муайян антигенларга қараб аниқланади. Кенг тарқалган ABO тизимида қон A, B, AB ва O гуруҳларига ажратилади. Бундан ташқари, Rh омили ҳам мавжуд бўлиб, у мусбат ёки манфий бўлиши мумкин.

Қон гуруҳининг асосий амалий аҳамияти қон қуйишда мосликни таъминлаш билан боғлиқ. Шу билан бирга, ABO тизимига таъсир қилувчи генетик хусусиятлар айрим касалликларга мойиллик билан ҳам боғланган.

Бироқ қон гуруҳи организмдаги барча жараёнларни белгилаб бермайди. У инсоннинг ташқи кўриниши, терининг қариш тезлиги ёки умр давомийлиги ҳақида якка ўзи ишончли хулоса чиқариш учун етарли эмас.

Қон гуруҳлари ва қариш ўртасида қандай боғлиқлик аниқланган?

2026 йилда Mechanisms of Ageing and Development илмий журналида эълон қилинган шарҳда ABO қон гуруҳлари, ёшга боғлиқ касалликлар ва қариш механизмлари ўртасидаги эҳтимолий алоқалар таҳлил қилинган.

Тадқиқотчилар қон гуруҳлари билан юрак-қон томир касалликлари, тромб ҳосил бўлиши, диабет ва бошқа саломатлик муаммолари ўртасидаги боғлиқликни кўриб чиққан. Аммо қон гуруҳининг умр давомийлигига тўғридан-тўғри таъсири ҳақидаги маълумотлар бир хил эмас.

Муаллифларнинг умумий хулосасига кўра, қон гуруҳи қариш билан боғлиқ айрим биологик жараёнларга таъсир кўрсатиши мумкин бўлган омиллардан бири, холос. Уни инсоннинг қариш тезлигини мустақил равишда аниқлайдиган ишончли биологик кўрсаткич деб ҳисоблаш учун ҳозирча асос етарли эмас.

Демак, қон гуруҳи билан боғлиқ айрим фарқлар мавжуд бўлиши мумкин, аммо уларни «бу қон гуруҳи эгалари тез қарийди, бошқалари эса ёшлигини узоқ сақлайди» деган қатъий қоидага айлантириб бўлмайди.

Қайси қон гуруҳида юрак-қон томир хавфи юқорироқ бўлиши мумкин?

Илмий тадқиқотларда аниқроқ кузатилган йўналишлардан бири — қон гуруҳи ва қон ивиши ўртасидаги боғлиқликдир.

2020 йилда Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology журналида эълон қилинган йирик тадқиқотда 406 755 нафар инсон маълумотлари таҳлил қилинган. Натижалар A ва B қон гуруҳлари O гуруҳига нисбатан айрим тромбоэмболик ҳолатлар хавфининг юқорироқ бўлиши билан боғлиқ эканини кўрсатган.

Бу фарқлар қон ивишида иштирок этувчи айрим омиллар ва қон томирлар фаолияти билан боғлиқ бўлиши мумкин. Аммо тадқиқот натижаларини барча одамларга бир хил татбиқ этиш ёки қон гуруҳига қараб муайян инсоннинг келажакда қандай касалликка чалинишини олдиндан айтиш тўғри эмас.

Энг муҳими, тромб ҳосил бўлиши ёки юрак-қон томир касаллиги хавфи билан қариш тезлиги бир хил тушунча эмас. Муайян касалликка мойиллик организмнинг биологик ёши албатта тезлашишини англатмайди.

Қон гуруҳи умр давомийлигини белгилайдими?

Бу саволга жавоб излаган тадқиқотлар ҳам мавжуд.

2020 йилда хитойлик узоқ умр кўрувчилар иштирокида ўтказилган тадқиқотда 2 201 нафар юз ёшдан ошган инсоннинг генетик маълумотлари 2 330 нафар ўрта ёшли иштирокчининг маълумотлари билан таққосланган.

Натижада A, B, O ва AB қон гуруҳларининг тарқалишида статистик жиҳатдан ишончли фарқ аниқланмаган. Муаллифлар мазкур гуруҳда қон гуруҳи билан узоқ умр кўриш ўртасида боғлиқлик топилмаганини қайд этган.

Албатта, битта тадқиқот барча саволларга якуний жавоб бермайди. Турли мамлакатлар, этник гуруҳлар ва яшаш шароитларида ўтказилган тадқиқотлар натижалари бир-биридан фарқ қилиши мумкин. Шу сабабли қон гуруҳи муайян инсоннинг қанча яшашини белгилайди, деган фикр илмий жиҳатдан асосланмаган.

Унда инсоннинг қариш тезлигига нималар таъсир қилади?

Қариш — генетик хусусиятлар, ҳужайралардаги ўзгаришлар, атроф-муҳит ва ҳаёт тарзи билан боғлиқ мураккаб жараён. Унинг тезлиги ҳар бир инсонда турлича кечиши мумкин.

Саломатликни асраш ва ёшга боғлиқ касалликлар хавфини камайтиришда қуйидаги омилларга эътибор бериш муҳим:

• Мувозанатли овқатланиш. Организмни зарур озиқ моддалар билан таъминлаш умумий саломатлик учун муҳим.

• Жисмоний фаоллик. Мунтазам ҳаракат юрак-қон томир тизими, мушаклар ва умумий жисмоний ҳолатни қўллаб-қувватлайди.

• Етарли уйқу. Уйқу организмнинг тикланиши ва кўплаб физиологик жараёнларнинг меъёрда ишлашида муҳим ўрин тутади.

• Зарарли одатлардан сақланиш. Чекишдан воз кечиш ва спиртли ичимликлар билан боғлиқ хавфларни чеклаш саломатлик учун аҳамиятли.

• Профилактик текширувлар. Қон босими, қондаги глюкоза ва холестерин каби кўрсаткичларни назорат қилиш айрим касалликларни ўз вақтида аниқлашга ёрдам беради.

Бу омиллар инсонни қаришдан бутунлай ҳимоя қилмайди. Аммо улар соғлом қариш ва ҳаёт сифатига ижобий ҳисса қўшиши мумкин.

Хулоса: қон гуруҳидан кўра муҳимроқ омиллар бор

Қон гуруҳи ҳақидаги маълумотлар тиббиётда муҳим аҳамиятга эга. У айрим касалликларга мойилликни ўрганишда ёрдам бериши мумкин. Бироқ қон гуруҳининг ўзига қараб инсоннинг қанчалик тез қариши, ташқи кўринишини қанча вақт ёш сақлаши ёки неча йил умр кўришини аниқлаб бўлмайди.

Шунинг учун «қон гуруҳингиз қариш тезлигини белгилайди» деган даъвони исботланган илмий факт сифатида қабул қилишга шошилмаслик керак.

Инсоннинг соғлом қаришига битта биологик белги эмас, балки кўплаб омилларнинг ўзаро таъсири сабаб бўлади. Қон гуруҳингизни билиш фойдали, аммо саломатликни асрашда кундалик одатлар, касалликларнинг олдини олиш ва ўз вақтида тиббий кўрикдан ўтиш анча амалий аҳамиятга эга.