Geomagnit boʻronlar yer yuzidagi haroratni keskin oʻzgartirishi aniqlandi
Quyoshdagi faollik va geomagnit boʻronlarning Yer atmosferasiga taʼsiri avval taxmin qilinganidan ancha kuchliroq ekani maʼlum boʻldi. Yangi ilmiy tadqiqotlarga koʻra, kuchli magnit boʻronlari sayyoramizning ayrim hududlarida ob-havo sharoitlarini bir sutka ichida oʻnlab darajaga oʻzgartirib yuborish imkoniyatiga ega. Bu kashfiyot kosmik ob-havo va yer usti iqlimi oʻrtasidagi bogʻliqlik haqidagi tasavvurlarni tubdan oʻzgartirmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Geophysical Research Letters jurnalida eʼlon qilingan tadqiqot 67 yillik meteorologik maʼlumotlar tahliliga asoslangan. Olimlar ERA5 atmosfera reanalizi bazasidan foydalanib, 1950-yillardan buyon kuzatilgan barcha yirik geomagnit tebranishlarni oʻrganib chiqdilar. Natijalar shuni koʻrsatdiki, Quyoshdan kelayotgan plazma oqimlari va chaqnashlar Yer magnitosferasiga urilganda, bu nafaqat aloqa tizimlariga, balki quyi atmosfera qatlamlaridagi harorat va bosimga ham bevosita taʼsir qiladi.
Ob-havo anomal darajada oʻzgarishi mumkin
Tadqiqot mualliflarining taʼkidlashicha, magnit boʻronlari davrida harorat, yogʻingarchilik miqdori va radiatsiya balansida yaqqol ogʻishlar kuzatiladi. Ayniqsa, Shimoliy Amerika mintaqasida, xususan, qish mavsumida bu taʼsir juda yuqori. Ayrim holatlarda havo haroratining oʻzgarishi oʻnlab darajaga yetishi qayd etilgan, bu esa Quyoshning 11 yillik sikli davomida kuzatiladigan oddiy tebranishlardan (darajaning oʻndan bir qismi) bir necha barobar kuchliroqdir.Ushbu jarayonning mexanizmi "pastga yoʻnaltirilgan" energiya uzatish tamoyili bilan tushuntiriladi. Quyosh boʻronlari energiyasi dastlab ionosfera va atmosferaning yuqori qatlamlariga taʼsir koʻrsatadi. Soʻngra bu energiya stratosferadagi qutb uyurmalari (polar vortex) va kuchli havo oqimlari (jet stream) orqali pastga uzatilib, biz yashaydigan troposferadagi ob-havo xaritasini qayta shakllantiradi.
Prognozlar aniqligi oshadi
Hozirgi vaqtda amaldagi meteorologik va iqlimiy modellar geomagnit boʻronlarning ob-havoga bunday tezkor taʼsirini hisobga olmaydi. Bu esa kutilmagan ekstremal ob-havo hodisalarining bashorat qilinmasligiga sabab boʻlishi mumkin. Olimlarning fikricha, kosmik ob-havo parametrlarini prognoz tizimlariga integratsiya qilish ob-havo maʼlumotlarining aniqligini sezilarli darajada oshiradi.Tadqiqot davomida quyidagi asosiy qonuniyatlar aniqlangan:
- Magnit boʻronlarining taʼsiri qish oylarida boshqa mavsumlarga qaraganda kuchliroq namoyon boʻladi;
- Boʻron qanchalik kuchli boʻlsa, atmosferadagi ogʻishlar shunchalik chiziqli ravishda ortib boradi;
- Yogʻingarchilik miqdori boʻronlardan soʻng ayrim hududlarda keskin kamayishi kuzatiladi;
- Effektlar global emas, balki mintaqaviy xarakterga ega boʻlib, asosan yuqori kengliklarda yaqqol seziladi.
Izohlar 0
…