Ўзбекистонда техник жиҳатдан тартибга солиш, стандартлаштириш, метрология ва мувофиқликни баҳолаш соҳаларида тадбиркорлар фаолиятини назорат қилиш бўйича янги электрон тизим жорий этилиши режалаштирилмоқда. Янги тартиб бизнес субъектларини қонунбузилиш хавфига қараб баҳолаш ва текширувларни хавф даражаси асосида ташкил этишга қаратилган.
Низом лойиҳасига кўра, тадбиркорлик субъектлари махсус “балл” тизими орқали баҳоланади. Ушбу баҳолаш натижасида корхоналар “юқори”, “ўрта” ва “паст” хавф тоифаларига ажратилади. Яъни, барча тадбиркорларга бир хил ёндашув эмас, балки уларнинг фаолияти, аввалги ҳолати, мурожаатлар ва бошқа маълумотлар асосида индивидуал ёндашув қўлланилади.
Баҳолаш жараёнида статистик маълумотлар, фуқаролар ва ташкилотлар мурожаатлари, оммавий ахборот воситаларидаги хабарлар ҳамда бошқа очиқ ахборот манбаларидаги маълумотлар инобатга олинади. Бу орқали назорат органлари қайси соҳада ёки қайси субъектда хавф юқорироқ эканини олдиндан аниқлаш имконига эга бўлади.
Янги тизимнинг энг муҳим жиҳатларидан бири — хавф даражаси паст деб топилган тадбиркорлик субъектлари фаолиятига назорат органлари аралашмайди. Бундай корхоналарда текширув ўтказилмайди. Бу эса қонунга риоя қилиб, фаолиятини тартибли юритаётган бизнес вакиллари учун жиддий енгиллик бўлади.
Хавфи юқори ва ўрта тоифага киритилган субъектларда эса профилактика тадбирлари ўтказилиши белгиланмоқда. Яъни, текширувдан аввал тадбиркорга камчиликларни бартараф этиш, қонунчилик талабларига мослашиш ва хавфли ҳолатларни олдини олиш имконияти берилади. Бу ёндашув жазолашдан кўра, аввал тушунтириш ва профилактикага урғу бераётгани билан аҳамиятли.
Агар профилактика тадбирларидан кейин ҳам хавфли ҳолатлар сақланиб қолса, текширув ўтказиш ташаббуси илгари сурилиши мумкин. Демак, текширувлар энди тасодифий ёки оммавий тарзда эмас, аниқ хавф ва асос мавжуд бўлган ҳолатларда амалга оширилади.
Шу билан бирга, инсон ҳаёти, соғлиғи, жамоат хавфсизлиги ёки атроф-муҳитга реал таҳдид аниқланган ҳолатларда профилактика тадбирларисиз ҳам текширув ўтказишга рухсат берилади. Бу табиий ҳол, чунки бундай вазиятларда вақт йўқотиш хавфни янада кучайтириши мумкин.
Мазкур тизим тадбиркорлар учун ортиқча босимни камайтириш, назорат жараёнларини шаффофлаштириш ва ресурсларни ҳақиқатан ҳам хавф юқори бўлган йўналишларга қаратишга хизмат қилади. Оддий қилиб айтганда, тўғри ишлаётган бизнесни безовта қилмаслик, муаммо бор жойда эса ўз вақтида чора кўриш мақсад қилинмоқда.
Қисқаси, янги электрон тизим тадбиркорлик муҳитида назоратни янада ақлли ва адолатли қилишга қаратилган. Хавфи паст корхоналар текширувлардан ҳимоя қилинади, хавфи юқори субъектлар эса аввал профилактика орқали тартибга чақирилади. Бизнес учун энг тўғри формула ҳам шу: ҳалол ишлаганга тинчлик, хавф туғдирганга эса аниқ ва асосли назорат.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
